ความย้อนแย้งของบาหลี: จุดหมายปลายทางยอดเยี่ยมที่สุดในโลกกำลังจมกองขยะ ขณะที่ประธานาธิบดีประกาศสงครามกับขยะ

มงกุฎและวิกฤต

บาหลีกำลังยืนอยู่บนทางแยกที่ชวนสับสน ในเดือนมกราคม 2026 เกาะแห่งนี้คว้าอันดับหนึ่งจากรางวัล Travelers' Choice Awards: Best of the Best Destinations ของ Tripadvisor ตอกย้ำสถานะจุดหมายพักผ่อนที่ผู้คนทั่วโลกปรารถนามากที่สุด แต่เพียงไม่กี่สัปดาห์ต่อมา ปราโบโว ซูเบียนโต ประธานาธิบดีอินโดนีเซีย ก็กล่าวตำหนิอย่างรุนแรงต่อสาธารณะ เผยความจริงอันไม่น่ามองที่ซ่อนอยู่ใต้ภาพลักษณ์สวรรค์เขตร้อน เกาะแห่งนี้กำลังจมอยู่ในกองขยะ ซึ่งอาจบั่นทอนอุตสาหกรรมท่องเที่ยวที่สร้างชื่อเสียงไปทั่วโลก

ความย้อนแย้งนี้ยากจะมองข้าม ขณะที่นักเดินทางนานาชาติเลือกบาหลีเป็นจุดหมายปลายทางอันดับหนึ่งของโลก เจ้าหน้าที่ระดับสูงจากต่างประเทศกลับเล่าเรื่องอีกด้านให้ประธานาธิบดีฟัง ระหว่างการเยือนเกาหลีใต้เมื่อไม่นานมานี้ ปราโบโวได้พบรัฐมนตรีและนายทหารระดับนายพลที่พูดอย่างตรงไปตรงมาเกี่ยวกับสิ่งที่พวกเขาพบเห็นบนชายหาดเลื่องชื่อของเกาะ คำประเมินที่ไม่อ้อมค้อมนี้จุดชนวนวิกฤตระดับชาติ ซึ่งขณะนี้กำลังคุกคามอัญมณีเม็ดงามด้านการท่องเที่ยวของอินโดนีเซีย และผลักดันให้รัฐบาลต้องเร่งดำเนินมาตรการฉุกเฉิน

ในปี 2025 บาหลีมีนักท่องเที่ยวต่างชาติเดินทางเข้ามา 7.05 ล้านคน สูงที่สุดในรอบทศวรรษ นักท่องเที่ยวแต่ละคนสร้างรายได้ที่หล่อเลี้ยงเศรษฐกิจท้องถิ่น ตั้งแต่นาขั้นบันไดในอูบุดไปจนถึงบีชคลับในเซมินยัก อย่างไรก็ตาม ความสำเร็จทางเศรษฐกิจนี้ก่อให้เกิดหายนะด้านสิ่งแวดล้อมที่โครงสร้างพื้นฐานของเกาะรับมือไม่ไหว การท่องเที่ยวที่เฟื่องฟูทำให้ปริมาณขยะพุ่งสูง และขยะก็ถูกซัดขึ้นฝั่งทุกวัน เปลี่ยนชายหาดทรายขาวที่ปรากฏในโบรชัวร์ท่องเที่ยวให้กลายเป็นพื้นที่เกลื่อนกลาดด้วยขวดพลาสติกและกล่องอาหาร

คำขาดจากประธานาธิบดี

ในการประชุมประสานงานระดับชาติระหว่างรัฐบาลกลางและรัฐบาลท้องถิ่นประจำปี 2026 ที่เมืองโบกอร์ จังหวัดชวาตะวันตก ปราโบโวเปลี่ยนถ้อยแถลงเชิงนโยบายที่อาจเป็นเพียงกิจวัตรให้กลายเป็นการตำหนิผู้นำบาหลีอย่างเปิดเผยต่อหน้าสาธารณชน ขณะที่กล้องโทรทัศน์กำลังบันทึกภาพและคนทั้งประเทศเฝ้าดู เขาแสดงภาพถ่ายที่บันทึกไว้ในเดือนธันวาคม 2025 เผยให้เห็นหาดกูตาและแหล่งท่องเที่ยวอื่น ๆ ถูกปกคลุมด้วยขยะ จนมองไม่เห็นผืนทรายสีทองใต้กองเศษวัสดุที่ทอดยาวหลายกิโลเมตร

ประธานาธิบดีระบุชื่อวายัน โคสเตอร์ ผู้ว่าการบาหลี และผู้ว่าการเขตต่าง ๆ โดยกล่าวหาว่าพวกเขาเคลื่อนไหวช้าเกินไป ทั้งที่มีอำนาจดูแลประชาชน 4.5 ล้านคน ปราโบโวไม่ได้เพียงกล่าววิจารณ์ แต่ยังยื่นคำขาดที่ทำให้เส้นแบ่งระหว่างการบริหารพลเรือนกับการแทรกแซงของกองทัพพร่าเลือน โดยขู่ว่าจะส่งกำลังทหารเข้าปฏิบัติการ หากเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นไม่ระดมประชาชนให้เริ่มเก็บกวาดทันที

ผมรับเรื่องนี้ไว้เป็นคำวิจารณ์ อินโดนีเซียสวยงาม นักท่องเที่ยวอยากมา แต่พวกเขากลับเห็นชุมชนแออัด พวกเขาอยากไปบาหลี แต่ชายหาดของบาหลีเต็มไปด้วยขยะ นักท่องเที่ยวจะมาได้อย่างไร ถ้าพวกเขาเห็นขยะมากมายเช่นนี้?

ประธานาธิบดีเล่าถึงบทสนทนาที่ทำให้เขาอึดอัดในกรุงโซล ซึ่งเจ้าหน้าที่เกาหลีพูดถึงสภาพที่พบเห็นด้วยความตรงไปตรงมาแบบทหาร ปราโบโวถ่ายทอดคำพูดของเจ้าหน้าที่ที่มาร่วมประชุมว่า พวกเขาบอกว่า “ท่านครับ ผมเพิ่งกลับมาจากบาหลี โอ้ ตอนนี้บาหลีสกปรกมาก บาหลีไม่น่าเที่ยวแล้ว” เขาย้ำว่าไม่ได้มองคำพูดเหล่านี้เป็นเพียงถ้อยคำตามมารยาททางการทูต แต่เป็นคำวิจารณ์ที่มีเหตุผลและต้องได้รับการแก้ไขโดยทันที

คำขู่นี้ชัดเจนและตรงไปตรงมาอย่างที่ไม่เคยปรากฏมาก่อน ปราโบโวเตือนว่า หากหน่วยงานท้องถิ่นไม่ลงมือภายในเวลาที่เหมาะสม เขาจะสั่งให้ผู้บังคับบัญชาทหารระดับเขตและระดับภูมิภาคระดมกำลังพลเข้าปฏิบัติการเก็บกวาดทุกวันหรือหลายวันติดต่อกัน เขาประกาศสงครามกับขยะ โดยชี้ว่าความเสื่อมโทรมของสิ่งแวดล้อมเป็นภาวะฉุกเฉินระดับชาติที่คุกคามทั้งอนาคตทางเศรษฐกิจและชื่อเสียงของอินโดนีเซียในเวทีโลก

ข้ออ้างเรื่องฤดูกาลกับความจริงเชิงโครงสร้าง

โคสเตอร์ ผู้ว่าการบาหลี ชี้แจงถึงความซับซ้อนของปัญหาขยะบนเกาะ พร้อมยอมรับถึงขนาดของความท้าทาย เขาอธิบายว่าในช่วงเดือนธันวาคมถึงกุมภาพันธ์ กระแสน้ำทะเลตามฤดูกาลพัดพาขยะทะเลจากนอกบาหลีมายังชายหาดหลักของเกาะ ทำให้การเก็บกวาดต้องเผชิญกับปัจจัยธรรมชาติที่ท้องถิ่นควบคุมไม่ได้ กระแสน้ำที่เชี่ยวกรากพัดขยะจากเกาะชวาและเกาะใกล้เคียงมาทับถมบนชายฝั่งบาหลีเร็วกว่าที่เจ้าหน้าที่จะเก็บออกได้

โคสเตอร์อธิบายว่า ตั้งแต่เดือนธันวาคมถึงกุมภาพันธ์ กระแสน้ำทะเลมักแรงและพัดขยะจากนอกบาหลีเข้ามา เขาระบุว่าการเก็บกวาดหลังฝนตกหนักมักใช้เวลานานถึงสามชั่วโมง จนกลายเป็นวงจรน่าหงุดหงิดที่ชายหาดเพิ่งได้รับการทำความสะอาดก็กลับมามีขยะเต็มอีกภายในไม่กี่ชั่วโมง ผู้ว่าการให้คำมั่นว่าจะจัดตั้งหน่วยเฉพาะกิจประจำหาดกูตาเพื่อรับมือกับขยะทะเลที่ถูกพัดขึ้นฝั่งโดยเฉพาะ โดยตั้งเป้าตอบสนองภายในหนึ่งชั่วโมงเพื่อฟื้นฟูความสะอาด

อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญชี้ว่าปัญหาเชิงโครงสร้างมีขอบเขตกว้างกว่าปัจจัยสภาพอากาศตามฤดูกาลมาก บาหลีสร้างขยะประมาณ 3,500 ตันต่อวัน โดยพลาสติกคิดเป็นร้อยละ 17 ของทั้งหมด สถานที่ฝังกลบขยะเกือบทุกแห่งบนเกาะมีขยะเต็มความจุแล้ว จนเกิดวิกฤตที่ขยะซึ่งรวบรวมมาไม่มีที่ให้กำจัด หลุมฝังกลบซูวุงหยุดรับขยะในเดือนสิงหาคม 2025 หลังเกิดไฟไหม้ซ้ำหลายครั้งและมีขยะสะสมสูงเกิน 30 เมตร ทำให้ทางการต้องเร่งหาวิธีกำจัดขยะทางเลือก

ผลการศึกษาในปี 2019 พบว่าขยะของบาหลีได้รับการจัดการอย่างเหมาะสมผ่านการรีไซเคิลหรือการฝังกลบเพียงราวร้อยละ 48 ช่องว่างด้านการจัดการนี้ทำให้มีพลาสติกประมาณ 33,000 ตันไหลลงสู่แหล่งน้ำของเกาะในแต่ละปี ก่อนถูกพัดขึ้นสู่ชายหาดที่ดึงดูดนักท่องเที่ยวหลายล้านคน ปัญหานี้สะท้อนวิกฤตระดับประเทศ เพราะอินโดนีเซียสร้างขยะวันละ 140,000 ตันทั่วหมู่เกาะกว่า 17,000 เกาะ ขณะที่การจัดการขยะกระจายอำนาจอยู่ภายใต้รัฐบาลท้องถิ่นกว่า 500 แห่ง ซึ่งมักขาดการประสานงานหรือทรัพยากร

ระดมกำลังทั่วเกาะ

คำวิจารณ์จากประธานาธิบดีกระตุ้นให้เกิดการลงมืออย่างรวดเร็วและเห็นได้ชัดทั่วเกาะ ภายในไม่กี่วัน เจ้าหน้าที่หลายร้อยคนจากตำรวจบาหลีและหน่วยบัญชาการทหารท้องถิ่นได้ร่วมกับนักเรียนและอาสาสมัครเก็บขยะจากหาดกูตา หาดเกอดงอานันในเขตบาดุง หาดเดอลอด เบอราวาห์ในเขตเจมบรานา และหาดซาบาในเขตกียันยาร์ ปฏิบัติการที่ประสานงานกันเหล่านี้เก็บขยะได้หลายตัน พร้อมแสดงให้ประชาชนเห็นว่ารัฐบาลกำลังตอบสนองต่อสถานการณ์

อาเรียซันดี ผู้บัญชาการตำรวจอาวุโสและโฆษกตำรวจบาหลี อธิบายว่าเจ้าหน้าที่เชิญชวนให้ประชาชนเข้าร่วม เพราะการมีส่วนร่วมของชุมชนยังคงสำคัญต่อการอนุรักษ์ระบบนิเวศทางทะเล เขากล่าวว่า กิจกรรมวันนี้มีเป้าหมายสร้างความตระหนักรู้เรื่องการปกป้องสิ่งแวดล้อม และทำให้ชายหาดสะอาด มีสุขอนามัย และน่าต้อนรับสำหรับผู้มาเยือน การรักษาชายหาดให้สะอาดไม่เพียงเป็นผลดีต่อสิ่งแวดล้อม แต่ยังสนับสนุนกิจกรรมทางเศรษฐกิจและส่งผลดีต่อการท่องเที่ยว

ก่อนหน้านี้ปราโบโวเสนอเป็นการเฉพาะให้ระดมนักเรียนตั้งแต่ระดับประถมศึกษาจนถึงมัธยมศึกษาตอนปลายมาร่วมเก็บขยะเป็นประจำทุกวันศุกร์หรือวันเสาร์ โดยใช้อำนาจของรัฐบาลท้องถิ่นที่กำกับดูแลสถานศึกษา ประธานาธิบดีถามว่า การรวบรวมนักเรียนทั้งหมดไปที่ชายหาดในวันเสาร์หรือวันศุกร์สักวันหนึ่งจะยากตรงไหน? นี่คือชายหาดของเรา มาช่วยกันทำความสะอาด

โคสเตอร์ขานรับแนวทางนี้ พร้อมประกาศว่าหน่วยเฉพาะกิจจะประกอบด้วยสำนักงานสิ่งแวดล้อม สำนักงานจัดการภัยพิบัติระดับภูมิภาค สำนักงานการศึกษา ตลอดจนเจ้าหน้าที่ทหารและตำรวจ กิบรัน รากาบูมิง รากา รองประธานาธิบดี กล่าวชื่นชมการตอบสนองอย่างรวดเร็วของบาหลี และเรียกร้องให้ทุกภูมิภาคของอินโดนีเซียแสดงความมุ่งมั่นและเอาแบบอย่างความใส่ใจต่อความสะอาดของสิ่งแวดล้อมจากเกาะแห่งนี้ วิธียันตี ปุตรี วาร์ดานี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการท่องเที่ยว ประกาศขยายโครงการ Clean Tourism Movement ไปยังแหล่งท่องเที่ยวยอดนิยมทั่วประเทศ โดยต่อยอดจากโครงการที่เริ่มขึ้นในปี 2025

โครงการ ASRI และแนวทางแก้ปัญหาระดับชาติ

นอกเหนือจากการเก็บขยะตามชายหาดอย่างเร่งด่วนแล้ว ปราโบโวยังเผยยุทธศาสตร์ที่กว้างขึ้นเพื่อแก้วิกฤตขยะของอินโดนีเซีย ผ่านโครงการ ASRI Indonesia Movement โครงการนี้กำหนดให้ผู้นำในกระทรวง หน่วยงานรัฐ รัฐวิสาหกิจ และรัฐบาลท้องถิ่น จัดกิจกรรมเก็บขยะอย่างน้อยครึ่งชั่วโมงก่อนเริ่มวันทำงานอย่างเป็นทางการ ประธานาธิบดีย้ำว่าโครงการนี้จะเป็นมาตรการเฉพาะของรัฐบาล ไม่ใช่เพียงพิธีการหรือโอกาสโยนความผิดให้กัน

ปราโบโวกล่าวว่า “ผมไม่อยากเห็นขยะพลาสติกหรือขยะใด ๆ อยู่รอบสำนักงานรัฐวิสาหกิจ เจ้าหน้าที่ทุกคนในกระทรวงและหน่วยงานต่าง ๆ ควรใช้เวลาอย่างน้อยครึ่งชั่วโมงทำความสะอาดบริเวณโดยรอบก่อนเริ่มงาน”

รัฐบาลยังฝากความหวังไว้กับเทคโนโลยีเพื่อแก้ปัญหาวิกฤตโครงสร้างพื้นฐานที่เป็นต้นเหตุ อินโดนีเซียวางแผนสร้างโรงเผาขยะเพื่อผลิตพลังงาน 34 แห่งใน 34 เมืองภายในสองปีข้างหน้า รวมถึงแห่งหนึ่งในบาหลี ซึ่งจะเริ่มก่อสร้างในเดือนมีนาคม 2026 และคาดว่าจะเปิดดำเนินงานในปีถัดไป โรงงานแต่ละแห่งมีมูลค่าก่อสร้างระหว่างสองถึงสามล้านล้านรูเปียห์ (ประมาณ 156 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) สามารถเผาขยะมูลฝอยได้วันละประมาณ 1,000 ตัน พร้อมผลิตกระแสไฟฟ้าป้อนเข้าสู่โครงข่ายไฟฟ้าท้องถิ่น

เทคโนโลยีนี้ถ่ายเทความร้อนจากการเผาขยะไปต้มน้ำให้กลายเป็นไอน้ำ ซึ่งจะหมุนกังหันเพื่อผลิตกระแสไฟฟ้า ดานา อนากาตา นูซันตารา (Danantara) กองทุนความมั่งคั่งแห่งชาติของรัฐบาลที่เปิดตัวในเดือนกุมภาพันธ์ 2025 ระบุว่า โรงงานแต่ละแห่งอาจช่วยลดความต้องการพื้นที่ฝังกลบลงได้ร้อยละ 90 เมื่อเวลาผ่านไป และอาจผลิตไฟฟ้าให้เมืองขนาดกลางได้ กองทุนกำลังทำงานร่วมกับพันธมิตรภาคเอกชน ซึ่งอาจรวมถึง Veolia Environment ของฝรั่งเศส และ Zhejiang Weiming Environment Protection ของจีน เพื่อพัฒนาโรงงานเหล่านี้

อย่างไรก็ตาม ยังมีข้อกังวลเรื่องการปล่อยมลพิษและความเสี่ยงต่อสุขภาพของชุมชนที่อยู่ใกล้โรงเผาขยะ แม้โรงงานสมัยใหม่จะมีระบบดักจับมลพิษเพื่อเปลี่ยนก๊าซมลพิษให้เป็นสารที่เป็นอันตรายน้อยลงในระบบปิดที่ควบคุมอากาศ แต่ก็ไม่สามารถควบคุมการปล่อยมลพิษได้ทั้งหมด ชุมชนที่อยู่ใกล้หลุมฝังกลบต้องเผชิญภาระด้านสุขภาพอย่างหนักอยู่แล้ว ตามข้อมูลของรัฐบาล พบว่ามีความเสี่ยงเป็นโรคหืดเพิ่มขึ้นร้อยละ 40 ความเสี่ยงเป็นไข้เลือดออกสูงขึ้นเจ็ดเท่า และมีผู้ป่วยท้องเสียเพิ่มขึ้นร้อยละ 72 จากแหล่งน้ำที่ปนเปื้อน

ปรับนิยามการท่องเที่ยวเพื่อความอยู่รอด

นอกเหนือจากการแก้ปัญหาด้วยเทคโนโลยีและการระดมกำลังทหารแล้ว บาหลีกำลังทบทวนว่าจะต้อนรับใครผ่านประตูสนามบินของเกาะ ในเดือนมกราคม 2026 รัฐบาลจังหวัดเสนอข้อบังคับให้นักท่องเที่ยวต่างชาติแจ้งสถานะทางการเงินย้อนหลังสามเดือน นี่เป็นความพยายามที่จริงจังที่สุดของเกาะในการควบคุมการท่องเที่ยวที่นักท่องเที่ยวใช้จ่ายน้อย และส่งเสริมรูปแบบการท่องเที่ยวคุณภาพที่สร้างรายได้ต่อคนสูงขึ้น ขณะเดียวกันอาจช่วยลดจำนวนนักท่องเที่ยวโดยรวม

ข้อเสนอนี้ตั้งอยู่บนความเข้าใจว่าการท่องเที่ยวมวลชนสร้างขยะมวลชนตามไปด้วย หากบาหลีจัดการขยะที่เกิดจากนักท่องเที่ยวปีละ 7 ล้านคนไม่ไหว ทางออกอาจเป็นการดึงดูดนักท่องเที่ยวให้น้อยลงแต่ใช้จ่ายมากขึ้น และสร้างผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมต่อคนให้น้อยลง การปรับทิศทางนี้สอดคล้องกับมาตรการริเริ่มอื่น ๆ ที่ผู้ว่าการโคสเตอร์ประกาศในปี 2025 รวมถึงการห้ามใช้ถุงพลาสติก แก้ว หลอด และโฟมแบบใช้ครั้งเดียวในธุรกิจ สำนักงานรัฐ โรงเรียน โรงแรม ร้านอาหาร ตลาด และศาสนสถาน

ภาคเอกชนก็เริ่มมีโครงการเพื่อจัดการวิกฤตตั้งแต่ต้นทางเช่นกัน Shiva Industries ผู้ผลิตเครื่องหมักปุ๋ยแบบรวดเร็วที่ติดตั้ง ณ สถานที่ใช้งาน ได้นำเครื่องจักรที่แปรรูปเศษอาหารและขยะอินทรีย์ให้เป็นปุ๋ยหมักภายในเวลาประมาณ 24 ชั่วโมงมาใช้งาน เครื่องเหล่านี้ถูกติดตั้งในโรงพยาบาล สนามบิน และสถานประกอบการด้านการบริการทั่วบาหลี โดยมุ่งลดปริมาณขยะตั้งแต่จุดกำเนิด แทนที่จะรอจัดการหลังขยะเข้าสู่ระบบขยะเทศบาลแล้ว เทคโนโลยีนี้มุ่งสนับสนุนแนวทางเศรษฐกิจหมุนเวียน พร้อมลดการปล่อยมลพิษและค่าใช้จ่ายในการกำจัดขยะของธุรกิจ

ช่วงหลายเดือนข้างหน้าจะเป็นบททดสอบว่าแนวทางทั้งหมดนี้จะช่วยฟื้นฟูความเสียหายได้ทันก่อนถึงฤดูท่องเที่ยวสูงสุดครั้งถัดไปหรือไม่ ขณะนี้ ภาพทหารและเด็กนักเรียนช่วยกันเก็บขยะบนหาดกูตาเป็นเครื่องเตือนใจอย่างชัดเจนว่า แม้แต่สวรรค์ก็ต้องได้รับการดูแล และคำชื่นชมระดับโลกก็แทบไม่มีความหมาย หากสภาพความเป็นจริงสวนทางกับภาพที่ใช้ประชาสัมพันธ์

ประเด็นสำคัญ

• ปราโบโว ซูเบียนโต ประธานาธิบดีอินโดนีเซีย วิจารณ์วายัน โคสเตอร์ ผู้ว่าการบาหลีต่อสาธารณะว่าตอบสนองต่อวิกฤตขยะบนชายหาดล่าช้า หลังได้รับคำร้องเรียนจากเจ้าหน้าที่เกาหลีใต้
• บาหลีมีนักท่องเที่ยวต่างชาติเดินทางเข้ามา 7.05 ล้านคนในปี 2025 แม้ Tripadvisor จะประกาศให้เป็นจุดหมายปลายทางยอดเยี่ยมที่สุดในโลกเมื่อเดือนมกราคม 2026
• เกาะแห่งนี้สร้างขยะวันละ 3,500 ตัน ขณะที่หลุมฝังกลบเกือบทุกแห่งเต็มความจุแล้ว และมีขยะเพียงร้อยละ 48 ที่ได้รับการจัดการอย่างเหมาะสม
• ปราโบโวขู่ว่าจะส่งทหารเข้าร่วมปฏิบัติการเก็บกวาด และประกาศสงครามกับขยะ หากหน่วยงานท้องถิ่นไม่ระดมกำลังลงมือ
• บาหลีเริ่มปฏิบัติการเก็บขยะตามชายหาดทันที โดยมีตำรวจ ทหาร นักเรียน และอาสาสมัครร่วมเก็บขยะที่หาดกูตา หาดเกอดงอานัน และชายหาดอื่น ๆ
• ผู้ว่าการโคสเตอร์จัดตั้งหน่วยเฉพาะกิจที่ตั้งเป้าตอบสนองต่อขยะทะเลภายในหนึ่งชั่วโมง พร้อมระบุว่าขยะจำนวนมากถูกพัดมาจากกระแสน้ำตามฤดูกาล
• อินโดนีเซียวางแผนสร้างโรงเผาขยะเพื่อผลิตพลังงาน 34 แห่งทั่วประเทศภายในสองปี โดยโรงงานในบาหลีจะเริ่มก่อสร้างในเดือนมีนาคม 2026
• รัฐบาลจังหวัดเสนอให้กำหนดให้นักท่องเที่ยวแจ้งข้อมูลทางการเงิน เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวคุณภาพและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม