สารหนูในน้ำประปาหมู่บ้านห้วยโส๊ะสูงเกินค่ากำหนด 41 เท่า เตรียมวางท่อส่งน้ำจากอ่างเก็บน้ำ

ใช้เวลาอ่าน 8 นาที
Arsenic in Huai So Village Water Reaches 41 Times Limit as Reservoir Pipeline Planned

สั่งบ้านแก่นเหนือหยุดใช้น้ำประปาชุมชนดื่ม

ผลตรวจทางห้องปฏิบัติการพบสารหนู 0.415 มิลลิกรัมต่อลิตรในน้ำประปาชุมชนที่บ้านแก่นเหนือ หมู่ 3 ตำบลห้วยซ้อ อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย ซึ่งสูงกว่าค่ากำหนดสำหรับน้ำดื่มที่ 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตรราว 41 เท่า ส่วนฟลูออไรด์ตรวจวัดได้ 6.37 มิลลิกรัมต่อลิตร สูงกว่าค่ามาตรฐานที่ใช้ในการตรวจครั้งนี้มากกว่า 6 เท่า

สารบัญ
  1. สั่งบ้านแก่นเหนือหยุดใช้น้ำประปาชุมชนดื่ม
  2. ตัวเลขจากห้องปฏิบัติการหมายความว่าอย่างไร
  3. เหตุใดเครื่องกรองเดิมจึงไม่เพียงพอ
  4. จำกัดการใช้น้ำบาดาล หลังพบสารหนูใน 12 หมู่บ้าน
  5. วางท่อระยะทาง 8 กิโลเมตร เชื่อมแหล่งน้ำทดแทน
  6. กำหนดการที่จะชี้ขาดการส่งน้ำ
  7. แจกน้ำฟรีสำหรับดื่มและประกอบอาหาร
  8. ทดลองเครื่องกรองเฉพาะทางในหมู่บ้านแห่งที่สอง
  9. อ่างเก็บน้ำเข้ามาทดแทนน้ำจากบางบ่อแล้ว
  10. ประเด็นสำคัญ

เทศบาลสั่งห้ามประชาชนใช้น้ำจากระบบประปาชุมชนเพื่อดื่ม ประกอบอาหาร แปรงฟัน หรือแช่ข้าว ขณะนี้มีน้ำที่ผ่านการบำบัดแจกฟรีที่สำนักงานเทศบาลตำบลห้วยซ้อ ระหว่างที่เจ้าหน้าที่เตรียมวางท่อส่งน้ำจากอ่างเก็บน้ำซึ่งอยู่ห่างออกไปราว 8 กิโลเมตร

ผลตรวจซึ่งเปิดเผยเมื่อวันที่ 14 และ 15 พฤศจิกายน 2026 มาจากการตรวจคุณภาพน้ำ 21 รายการโดยห้องปฏิบัติการสาธารณสุขของกรมอนามัย โดยส่งตัวอย่างน้ำไปตรวจตั้งแต่เดือนมิถุนายน การล้างระบบกรองน้ำของหมู่บ้านและเปลี่ยนวัสดุกรองช่วยลดสารหนูเหลือ 0.2 มิลลิกรัมต่อลิตร แต่ยังสูงกว่าค่ากำหนด 20 เท่า

จันทา คล้าย นายกเทศมนตรีตำบลห้วยซ้อ กล่าวว่า เทศบาลจะลดการพึ่งพาน้ำบาดาลและหันมาใช้น้ำจากอ่างเก็บน้ำแทน ข้อเสนอวางท่อเร่งด่วนมีกรอบงบประมาณไม่เกิน 800,000 บาท โดยกำหนดสำรวจแนวท่อวันที่ 16 พฤศจิกายน และตั้งเป้าเริ่มจ่ายน้ำในเดือนธันวาคม

ตัวเลขจากห้องปฏิบัติการหมายความว่าอย่างไร

น้ำบ้านแก่นเหนือมีสารหนูเริ่มต้น 0.415 มิลลิกรัมต่อลิตร เทียบกับค่าที่อนุญาต 0.01 มิลลิกรัม ส่วนผลตรวจฟลูออไรด์ 6.37 มิลลิกรัมต่อลิตร เทียบกับค่ากำหนด 1 มิลลิกรัมต่อลิตร

สารหนูเป็นธาตุพิษที่อาจพบในน้ำบาดาล การได้รับสารนี้ซ้ำ ๆ ผ่านน้ำดื่มและการประกอบอาหารเป็นประเด็นที่น่ากังวลต่อสุขภาพ ส่วนฟลูออไรด์เป็นสารอีกชนิดหนึ่ง การได้รับมากเกินไปเป็นเวลานานอาจทำให้ฟันและกระดูกเสียหาย ดังนั้นผลตรวจทั้งสองรายการจึงมีความสำคัญต่อการพิจารณาว่าน้ำจากระบบประปาหมู่บ้านเหมาะแก่การบริโภคหรือไม่

โฆษณา

การลดลงจาก 0.415 เหลือ 0.2 มิลลิกรัมต่อลิตร หมายถึงปริมาณสารหนูลดลงราว 52% อย่างไรก็ตาม ยังคงห้ามประชาชนบริโภคน้ำดังกล่าว เพราะระดับสารหนูหลังบำบัดยังสูงกว่าค่าที่กำหนดมาก ไม่มีการประกาศผลตรวจฟลูออไรด์ฉบับปรับปรุงพร้อมกับผลการลดสารหนูครั้งนี้

เหตุใดเครื่องกรองเดิมจึงไม่เพียงพอ

จันทากล่าวว่า ระบบกรองน้ำที่ติดตั้งไว้ก่อนหน้านี้ในหมู่บ้าน 4-5 แห่ง จัดซื้อก่อนที่จะกำหนดให้ต้องบำบัดสารหนู ข้อกำหนดในการจัดซื้อครอบคลุมการทำให้น้ำใสขึ้น ปรับความเป็นกรด ลดคราบเหล็ก และลดแบคทีเรีย

กระบวนการเหล่านั้นแตกต่างจากการกำจัดสารหนูที่ละลายอยู่ในน้ำ เครื่องกรองอาจกำจัดอนุภาคที่มองเห็นได้ แต่สารที่ละลายอยู่ยังคงปะปนในน้ำ นายกเทศมนตรีระบุว่าอุปกรณ์เดิมไม่ได้ออกแบบมาเพื่อกำจัดสารหนูโดยเฉพาะ

การล้างและเปลี่ยนวัสดุกรองที่บ้านแก่นเหนือช่วยลดความเข้มข้นของสารหนู แต่เทศบาลกำลังหาแหล่งน้ำแห่งใหม่ควบคู่กับการทดลองอุปกรณ์ที่ออกแบบมาเพื่อกำจัดสารหนูโดยเฉพาะ สำหรับครัวเรือน คำแนะนำที่ควรปฏิบัติในขณะนี้คือให้ใช้น้ำทดแทนที่ผ่านการตรวจสอบแล้วสำหรับดื่มและประกอบอาหาร

จำกัดการใช้น้ำบาดาล หลังพบสารหนูใน 12 หมู่บ้าน

จันทากล่าวว่า ตรวจพบสารหนูในน้ำบาดาลของ 12 หมู่บ้านในตำบลห้วยซ้อ โดยมี 2 หมู่บ้านที่มีระดับเกินมาตรฐาน จุดเก็บตัวอย่างบางแห่งวัดได้ราว 0.05 มิลลิกรัมต่อลิตร หรือ 5 เท่าของค่ากำหนด 0.01 มิลลิกรัม

นายกเทศมนตรีระบุว่า การปนเปื้อนเกิดจากตำบลตั้งอยู่บนแนวชั้นหินที่มีแร่ทองคำ โดยอ้างข้อมูลจากกรมทรัพยากรธรณีและกรมอนามัย น้ำที่ไหลผ่านชั้นหินใต้ดินอาจพาสารต่าง ๆ ที่อยู่ในชั้นหินเหล่านั้นติดมาด้วย

ตำบลห้วยซ้อระงับการขุดเจาะน้ำบาดาลใหม่แล้ว จันทากล่าวว่า ความเข้มข้นของสารปนเปื้อนแตกต่างกันไปในแต่ละบ่อ ทำให้การขุดบ่อใหม่ในบริเวณเดียวกันเป็นทางเลือกทดแทนที่ไม่แน่นอน เทศบาลจึงจะเพิ่มการนำน้ำดิบจากอ่างเก็บน้ำมาใช้ก่อนบำบัดและจ่ายให้ประชาชน

โฆษณา

วางท่อระยะทาง 8 กิโลเมตร เชื่อมแหล่งน้ำทดแทน

อ่างเก็บน้ำห้วยแยกไซ ที่บ้านเนินสมบูรณ์ หมู่ 8 เป็นแหล่งน้ำทดแทนที่เสนอให้ใช้ในพื้นที่บ้านแก่น เทศบาลระบุว่า ผลตรวจเบื้องต้นไม่พบสารหนูหรือสารพิษอื่นปนเปื้อน และอ่างเก็บน้ำมีน้ำเพียงพอสำหรับพื้นที่เป้าหมาย

เจ้าหน้าที่ระบุว่าโครงการจะให้บริการ 4 หมู่บ้านหรือชุมชนใกล้เคียง โดยระบุชื่อบ้านแก่นเหนือ หมู่ 3 บ้านแก่นสะหลง หมู่ 23 และบ้านแก่น หมู่ 14 แต่ไม่ได้ระบุชื่อหมู่บ้านแห่งที่ 4 ท่อที่เสนอนี้จะส่งน้ำดิบจากอ่างเก็บน้ำไปยังระบบผลิตน้ำประปาชุมชน

จันทากล่าวว่า หลังการขุดลอกและขยาย อ่างเก็บน้ำมีความจุประมาณ 540,000 ลูกบาศก์เมตร เพิ่มจากเดิมที่น้อยกว่า 500,000 ลูกบาศก์เมตร รายละเอียดโครงการยังระบุว่า ความช่วยเหลือจากทหารในการขยายอ่างยังอยู่ระหว่างการจัดเตรียม ดังนั้นตัวเลขความจุที่แจ้งไว้จึงต้องพิจารณาควบคู่กับกำหนดการก่อสร้าง

เทศบาลเพิ่งเข้ามาบริหารจัดการอ่างเก็บน้ำแห่งนี้ จันทาอธิบายแผนเปลี่ยนแหล่งน้ำขณะกล่าวถึงข้อตกลงกับผู้นำหมู่บ้านว่า

เราจะลดการพึ่งพาน้ำบาดาล และหันมาสูบน้ำผิวดินจากอ่างเก็บน้ำห้วยแยกไซ ที่บ้านเนินสมบูรณ์ หมู่ 8 แทน

ข้อเสนอนี้ผสานการจัดหาแหล่งน้ำ การก่อสร้างท่อส่งน้ำ และการบำบัดน้ำไว้ในแผนรับมือเดียวกัน โดยมีเป้าหมายเร่งด่วนเพื่อทดแทนน้ำบาดาลที่ปนเปื้อนซึ่งจ่ายให้ชุมชนที่ได้รับผลกระทบ

กำหนดการที่จะชี้ขาดการส่งน้ำ

เจ้าหน้าที่เทศบาลคาดว่างานวางท่อจะใช้เวลาราวหนึ่งเดือน และตั้งเป้าเริ่มจ่ายน้ำในเดือนธันวาคม 2026 โดยจะเสนอเรื่องต่อสภาเทศบาลช่วงปลายเดือนพฤศจิกายน หลังสำรวจแนวท่อและออกแบบแล้ว

สุรเชษฐ์ ผุยน้อย นายอำเภอเชียงของ กำหนดประชุมคณะกรรมการระดับอำเภอที่รับผิดชอบเรื่องน้ำใช้ในครัวเรือนและน้ำบริโภคด้วย กำหนดการที่ประกาศไว้มีดังนี้:

  • มิถุนายน 2026: ส่งตัวอย่างน้ำไปตรวจทางห้องปฏิบัติการ
  • 14 และ 15 พฤศจิกายน: เปิดเผยผลการปนเปื้อนและมาตรการรับมือของเทศบาลต่อสาธารณะ
  • 16 พฤศจิกายน: เจ้าหน้าที่มีกำหนดสำรวจแนวท่อ ขณะที่บริษัทเอกชนมีแผนขนย้ายเครื่องกรองสารหนูทดลองไปยังบ้านแก่นเหนือ
  • 17 พฤศจิกายน: คณะกรรมการบริหารจัดการน้ำระดับอำเภอมีกำหนดพิจารณาสถานการณ์และแนวทางรับมือ
  • ปลายเดือนพฤศจิกายน: คาดว่าจะเสนอแผนวางท่อต่อสภาเทศบาล
  • เดือนธันวาคม: เทศบาลตั้งเป้าเปิดใช้งานท่อเชื่อมต่อจากอ่างเก็บน้ำ

ช่วงก่อนที่แหล่งน้ำทดแทนดังกล่าวจะพร้อมใช้งาน จะยังคงห้ามบริโภคน้ำและแจกจ่ายน้ำฟรีต่อไป

โฆษณา

แจกน้ำฟรีสำหรับดื่มและประกอบอาหาร

เทศบาลตำบลห้วยซ้อแจกน้ำที่ผ่านการบำบัดฟรีให้ครัวเรือนละประมาณ 100 ลิตรต่อวัน ประชาชนสามารถนำภาชนะไปรับน้ำได้ที่สำนักงานเทศบาล น้ำทดแทนนี้มีไว้สำหรับการใช้ในชีวิตประจำวันซึ่งถูกห้ามใช้น้ำประปาหมู่บ้านตามประกาศเตือน

ระบบน้ำดื่มของเทศบาลใช้น้ำจากบ่อสองแห่ง ผ่านระบบรีเวิร์สออสโมซิส หรือที่เรียกกันทั่วไปว่า RO จากนั้นฆ่าเชื้อด้วยรังสีอัลตราไวโอเลต ระบบรีเวิร์สออสโมซิสจะดันน้ำผ่านเยื่อกรองที่แยกสารละลายหลายชนิดออกจากน้ำ ส่วนแสงอัลตราไวโอเลตใช้ฆ่าเชื้อในน้ำ

จันทากล่าวว่า ผลตรวจทางห้องปฏิบัติการที่จังหวัดลำปางพบว่าน้ำที่ผลิตเสร็จแล้วผ่านเกณฑ์ทั้ง 21 รายการ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงรายยอมรับว่าน้ำดังกล่าวเหมาะแก่การบริโภคตามพระราชบัญญัติการสาธารณสุข ขณะที่กำลังยื่นขอขึ้นทะเบียนกับสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา

การจัดจุดรับน้ำช่วยให้ครัวเรือนมีน้ำทดแทนสำหรับการบริโภคที่จำเป็น แม้จะต้องขนย้ายน้ำจากสำนักงานเทศบาลด้วยตนเอง เทศบาลเตรียมระบบ RO ไว้ตั้งแต่ปีก่อนแล้ว เป็นส่วนหนึ่งของการวางแผนรับมือ

ทดลองเครื่องกรองเฉพาะทางในหมู่บ้านแห่งที่สอง

บริษัทเอกชนในจังหวัดเชียงรายจัดหาเครื่องกรองสารหนูทดลอง 3 เครื่องให้ใช้ฟรี ในการทดลองเป็นเวลา 1 สัปดาห์ที่บ้านเคียงใต้ หมู่ 6 ระดับสารหนูลดจาก 0.29 เหลือ 0.001 มิลลิกรัมต่อลิตร

คิดเป็นการลดลงราว 99.7% จากความเข้มข้นเริ่มต้นและหลังการกรอง ค่าสุดท้ายอยู่ที่หนึ่งในสิบของค่ากำหนดสำหรับน้ำดื่มที่ 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร บริษัทมีแผนขนย้ายเครื่องทั้ง 3 เครื่องไปยังบ้านแก่นเหนือในวันที่ 16 พฤศจิกายน เพื่อทดสอบประสิทธิภาพในพื้นที่ที่มีการปนเปื้อนสูงกว่า

เทศบาลยังวางแผนทดลองใช้ไบโอชาร์ร่วมกับระบบกรองที่บ้านแก่นเหนือและบ่ออื่น ๆ ที่มีการปนเปื้อนต่ำกว่า ไบโอชาร์เป็นวัสดุที่มีคาร์บอนสูง ผลิตจากการให้ความร้อนแก่วัสดุอินทรีย์ในสภาวะที่มีออกซิเจนน้อย พื้นผิวของวัสดุอาจดักจับสารบางชนิดจากน้ำได้

ทีมวิจัยที่ทำงานร่วมกับองค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงรายเป็นผู้จัดหาวัสดุดังกล่าว ผลการทดลองใช้เครื่องกรองและไบโอชาร์ที่บ้านแก่นเหนือยังไม่ได้ประกาศ

โฆษณา

อ่างเก็บน้ำเข้ามาทดแทนน้ำจากบางบ่อแล้ว

แผนใช้น้ำจากอ่างเก็บน้ำในตำบลห้วยซ้อต่อยอดจากงานในเกือบ 10 หมู่บ้าน ซึ่งเทศบาลระบุว่าได้แก้ปัญหาการปนเปื้อนด้วยการเปลี่ยนแหล่งน้ำ จันทากล่าวว่าโครงการดำเนินมาแล้วกว่าหนึ่งปี ภายใต้เป้าหมายแก้ปัญหาสารหนูและการปนเปื้อนในน้ำชนิดอื่นให้แล้วเสร็จภายในสองปี

บ้านเคียงเหนือ หมู่ 4 บ้านเคียง หมู่ 17 และหมู่ 15 เป็นชุมชนส่วนหนึ่งที่เชื่อมต่อกับน้ำดิบจากอ่างเก็บน้ำห้วยเคียง นายกเทศมนตรีระบุว่า ผลตรวจล่าสุดหลังเปลี่ยนแหล่งน้ำไม่พบสารหนูเกินมาตรฐาน

เทศบาลยังวางแผนประสานงานกับกรมชลประทานเรื่องอ่างเก็บน้ำอีกแห่งตามแนวห้วยเคียง โครงการเหล่านี้จะเพิ่มปริมาณน้ำผิวดินที่ชุมชนซึ่งเคยพึ่งพาบ่อสามารถนำมาใช้ได้

ขณะเดียวกัน คณะกรรมการระดับอำเภอเชียงของกำลังตรวจสอบคุณภาพน้ำในวงกว้างมากขึ้น สุรเชษฐ์กล่าวว่า การตรวจเบื้องต้นพบว่าระบบประปาชุมชนหลายแห่งไม่ผ่านข้อกำหนดด้านคุณภาพ โดยบางพื้นที่มีโลหะหนักเกินค่ากำหนด และกำลังส่งตัวอย่างเพิ่มเติมไปตรวจทางห้องปฏิบัติการ

เจ้าหน้าที่อำเภอยังติดตามความเป็นไปได้ที่สารปนเปื้อนจะเข้าสู่ห่วงโซ่อาหาร หลังจากก่อนหน้านี้พบโลหะหนักในตะกอนแม่น้ำโขง ตำบลห้วยซ้ออยู่ห่างจากแม่น้ำ และคำอธิบายของนายกเทศมนตรีเกี่ยวกับการปนเปื้อนในน้ำบาดาลเน้นไปที่ธรณีวิทยาในพื้นที่ เจ้าหน้าที่อำเภอรายงานว่า สาขาการประปาส่วนภูมิภาคเชียงของผลิตน้ำได้ตามมาตรฐาน และตรวจไม่พบสารหนูปนเปื้อน

ประเด็นสำคัญ

  • น้ำประปาชุมชนบ้านแก่นเหนือมีสารหนู 0.415 มิลลิกรัมต่อลิตร หรือราว 41 เท่าของค่ากำหนด และมีฟลูออไรด์ 6.37 มิลลิกรัมต่อลิตร
  • การล้างและเปลี่ยนวัสดุกรองลดสารหนูเหลือ 0.2 มิลลิกรัมต่อลิตร แต่ยังสูงกว่าค่ากำหนด 20 เท่า
  • ห้ามประชาชนใช้น้ำที่ได้รับผลกระทบดื่ม ประกอบอาหาร แปรงฟัน หรือแช่ข้าว
  • มีน้ำ RO ที่ผ่านการตรวจสอบแจกฟรีที่สำนักงานเทศบาลตำบลห้วยซ้อ ครัวเรือนละประมาณ 100 ลิตรต่อวัน
  • มีแผนวางท่อจากอ่างเก็บน้ำระยะทาง 8 กิโลเมตร ด้วยงบประมาณไม่เกิน 800,000 บาท และตั้งเป้าเริ่มจ่ายน้ำในเดือนธันวาคม 2026
  • มีแผนทดลองระบบกรองเฉพาะทางและตรวจทางห้องปฏิบัติการเพิ่มเติม ควบคู่กับการเปลี่ยนแหล่งน้ำ
แชร์บทความนี้

เรื่องที่คุณอาจชอบ