จากแรงกระแทกกรณีแอนท์สู่มหาอำนาจ AI
เมื่อสี่ปีก่อน อาลีบาบาดูเป็นกรณีตัวอย่างที่ชวนให้ระมัดระวัง ทางการปักกิ่งระงับการเสนอขายหุ้นต่อประชาชนทั่วไปครั้งแรกของแอนท์กรุ๊ปในปี 2020 ไม่นานหลังจากนั้น หน่วยงานกำกับดูแลก็สั่งปรับอาลีบาบา 2.8 พันล้านดอลลาร์ในคดีผูกขาด มูลค่าตลาดกว่า 4 แสนล้านดอลลาร์หายไป ขณะที่บริษัทเผชิญการสอบสวน การเปลี่ยนแปลงผู้บริหาร และการนิ่งเงียบต่อสาธารณะของแจ็ก หม่า ผู้ก่อตั้งผู้โด่งดัง คู่แข่งฉวยความได้เปรียบทั้งในประเทศและต่างประเทศ นักวิเคราะห์ตั้งคำถามว่าอดีตแชมป์ธุรกิจบริการอินเทอร์เน็ตของจีนจะกลับมาสร้างแรงส่งได้หรือไม่
สารบัญ
สถานการณ์พลิกกลับมาแล้ว ในปี 2025 อาลีบาบามีรายได้เติบโตเร็วที่สุดในรอบกว่าหนึ่งปี ยอดขายเพิ่มขึ้น 8 เปอร์เซ็นต์ แตะ 280.2 พันล้านหยวนในไตรมาสเดือนธันวาคม รายได้จากธุรกิจคลาวด์ ซึ่งรองรับโครงการ AI และบริการประมวลผลให้ลูกค้าภายนอก เพิ่มขึ้น 13 เปอร์เซ็นต์ อยู่ที่ราว 4.3 พันล้านดอลลาร์ รายได้จากธุรกิจพาณิชย์ระหว่างประเทศพุ่งขึ้น 32 เปอร์เซ็นต์ จากแพลตฟอร์มอย่าง AliExpress และ Trendyol ราคาหุ้นทะยานหลังประกาศผลประกอบการ และปีนี้อาลีบาบามีมูลค่าตลาดเพิ่มขึ้นเกือบ 1 แสนล้านดอลลาร์ แม้ยังต่ำกว่าจุดสูงสุดก่อนการปราบปราม
เบื้องหลังตัวเลขเหล่านี้คือการเปลี่ยนทิศทางกลยุทธ์ครั้งสำคัญ โจ ไช่ ประธานบริษัท และเอ็ดดี อู๋ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร ปรับโฟกัสทีมงานกลับไปที่ธุรกิจพาณิชย์ออนไลน์หลัก และทุ่มให้กับปัญญาประดิษฐ์มากขึ้น ทั้งคู่ผลักดันให้ AI เป็นหัวใจของธุรกิจคลาวด์ นำโมเดลตระกูลโอเพนซอร์สมาใช้ ซึ่งนักพัฒนาสามารถนำไปใช้และปรับแต่งได้ พร้อมปลูกฝังแนวคิดแบบสตาร์ตอัปทั่วทั้งบริษัท ขณะที่ปักกิ่งส่งสัญญาณสนับสนุนบริษัทเทคโนโลยีเอกชนที่พัฒนาขีดความสามารถระดับชาติ อาลีบาบาก็วางตำแหน่งตัวเองอยู่แถวหน้าของความพยายามที่จีนจะเป็นผู้นำด้าน AI ภายในปี 2030
สิ่งที่เปลี่ยนไปภายในอาลีบาบา
ภายในบริษัท แนวทางการทำงานที่เรียบง่ายเริ่มฝังราก เอ็ดดี อู๋ขอให้ทีมคิดแบบสตาร์ตอัป และยกระดับเป้าหมายหลักสองประการ ประการแรกคือ ให้ผู้ใช้มาก่อน ประการที่สองคือ ขับเคลื่อนด้วย AI อู๋และไช่ลดความซับซ้อนของลำดับความสำคัญ จำกัดโครงการเสริมที่กระจัดกระจาย และจัดสรรเงินทุนไปยังธุรกิจที่ขยายตัวได้ด้วยข้อมูลและกำลังประมวลผล
ปรับโครงสร้างครั้งใหญ่และตั้งผู้นำชุดใหม่
ในปี 2023 อาลีบาบาดำเนินการปรับโครงสร้างครั้งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์บริษัท โดยแยกธุรกิจออกเป็นกลุ่มต่างๆ ได้แก่ พาณิชย์ออนไลน์ ธุรกิจคลาวด์อัจฉริยะ ค้าปลีกทั่วโลก โลจิสติกส์ บริการท้องถิ่น และความบันเทิง การเปลี่ยนแปลงนี้ทำให้แต่ละหน่วยงานมีอิสระและความรับผิดชอบมากขึ้น อู๋ขึ้นเป็นซีอีโอ ส่วนไช่กลับมาดำรงตำแหน่งประธานบริษัท ทั้งคู่มีความผูกพันกับบริษัทมาอย่างยาวนาน ต่อมาอาลีบาบายกเลิกแผนแยกธุรกิจคลาวด์ออกไป หลังมาตรการควบคุมการส่งออกชิปชุดใหม่ทำให้แนวโน้มไม่แน่นอน และเลือกคงธุรกิจคลาวด์ไว้เป็นแกนหลักของกลยุทธ์แทน
การจัดระเบียบภายในครั้งนั้นปูทางสู่ระยะต่อไป แจ็ก หม่า ปรากฏตัวต่อสาธารณะอีกครั้งในปี 2025 ในการประชุมสำคัญที่ประธานาธิบดีสี จิ้นผิงเป็นประธาน นับเป็นสัญญาณชัดเจนว่าความสัมพันธ์กับรัฐเริ่มคลี่คลาย เหตุการณ์นี้มีความสำคัญ เพราะความเชื่อมั่นของลูกค้าได้รับผลกระทบในช่วงการปราบปราม และการส่งสัญญาณสร้างความมั่นใจจากผู้บริหารระดับสูงอาจช่วยดึงธุรกิจกลับมาได้
กลับสู่พื้นฐานด้วยธุรกิจค้าปลีกออนไลน์
ฝ่ายบริหารยังหันมาให้ความสำคัญกับเครื่องยนต์การเติบโตดั้งเดิมของอาลีบาบาอีกครั้ง นั่นคือธุรกิจค้าปลีกออนไลน์ในประเทศ Taobao และ Tmall เน้นราคาที่ต่ำลง การควบคุมคุณภาพ และการชอปปิงผ่านวิดีโอไลฟ์ ขณะที่คู่แข่งอย่าง PDD และ ByteDance แย่งส่วนแบ่งตลาด เทศกาลชอปปิงวันคนโสด ซึ่งเป็นมหกรรมชอปปิงครั้งใหญ่ในเดือนพฤศจิกายน กลับมาเป็นสนามทดสอบเครื่องมือ AI ใหม่ๆ ที่ช่วยให้ผู้ค้าสร้างหน้าสินค้า กำหนดกลุ่มเป้าหมายสำหรับโปรโมชัน และจัดการบริการลูกค้าในวงกว้าง
นอกประเทศจีน บริษัทอาศัย AliExpress และ Trendyol ซึ่งมีฐานในตุรกี เพื่อคว้าโอกาสจากการเติบโตของธุรกิจค้าปลีกข้ามพรมแดน ธุรกิจพาณิชย์ระหว่างประเทศเป็นจุดเด่น โดยเติบโตในระดับสองหลัก ขณะที่เงินเฟ้อและค่าเงินดอลลาร์ที่แข็งค่าขึ้นกำลังปรับเปลี่ยนความต้องการของผู้บริโภคในหลายตลาด
เดิมพันอนาคตบริษัทไว้กับ AI
อาลีบาบาลงทุนใน AI มาหลายปีแล้ว ทั้งโมเดลพื้นฐานและชิปที่ออกแบบเฉพาะในช่วงการระบาดของโควิด การเปิดตัว ChatGPT ในช่วงปลายปี 2022 กระตุ้นให้ฝ่ายบริหารเร่งเดินหน้าให้เร็วขึ้น ปีนี้เอ็ดดี อู๋แจ้งนักลงทุนว่าอาลีบาบาจะใช้จ่ายด้านโครงสร้างพื้นฐาน AI ในช่วงสามปีข้างหน้ามากกว่าที่ใช้ไปตลอดทศวรรษที่ผ่านมา และตอนนี้ปัญญาประดิษฐ์ทั่วไป หรือ AGI อยู่ใจกลางพันธกิจของบริษัท ดังที่อู๋กล่าวไว้ในการประชุมทางโทรศัพท์เมื่อไม่นานมานี้ว่า:
