เหลือเวลา 2 เดือนจัดเก็บรายได้และเร่งเบิกจ่าย
อินโดนีเซียขาดดุลงบประมาณแผ่นดิน 379.3 ล้านล้านรูเปียห์ ณ วันที่ 31 ตุลาคม 2026 ขณะที่รัฐบาลเตรียมจัดเก็บรายได้เพิ่มอีก 590.1 ล้านล้านรูเปียห์ และใช้จ่าย 945.2 ล้านล้านรูเปียห์ในช่วงเดือนพฤศจิกายนและธันวาคม สองเดือนสุดท้ายนี้จะเป็นตัวกำหนดว่างบประมาณจะเข้าใกล้ประมาณการขาดดุลประจำปีฉบับปรับปรุงมากเพียงใด
สารบัญ
- เหลือเวลา 2 เดือนจัดเก็บรายได้และเร่งเบิกจ่าย
- ประมาณการขาดดุลเพิ่มขึ้นแล้ว
- เร่งจัดเก็บภาษีตามประมาณการฉบับปรับปรุง
- รายได้ที่ไม่ใช่ภาษีช่วยเป็นกันชน
- รายจ่ายส่งถึงครัวเรือนผ่านหลายช่องทาง
- วงเงินจัดสรรให้ท้องถิ่นเพิ่มขึ้น
- ดุลขั้นต้นไม่นับรวมดอกเบี้ย
- การกู้ยืมเพิ่มขึ้นขณะรัฐบาลบริหารเงินสด
- ประเด็นที่ต้องชี้แจงก่อนปิดบัญชี
- ประเด็นสำคัญ
ซูอาฮาซิล นาซารา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง เปิดเผยตัวเลขดังกล่าวในการแถลงงบประมาณ APBN KiTa ที่กระทรวงการคลังในกรุงจาการ์ตาตอนกลาง เมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน เขากล่าวว่า การขาดดุลซึ่งคิดเป็น 1.47% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (จีดีพี) ยังเป็นไปตามทิศทางที่รัฐบาลคาดการณ์ไว้ที่ 2.85% สำหรับทั้งปี
รายได้อยู่ที่ 2,618 ล้านล้านรูเปียห์ เพิ่มขึ้น 23.9% จากช่วงเดียวกันของปี 2025 ขณะที่รายจ่ายเพิ่มขึ้น 15.6% เป็น 2,997.2 ล้านล้านรูเปียห์ ดังนั้นรายได้จึงเติบโตเร็วกว่ารายจ่าย แม้ยอดจัดเก็บยังต่ำกว่ายอดใช้จ่าย
โจทย์เร่งด่วนมีขนาดใหญ่ โดยคาดว่ารายได้ส่วนที่เหลืออีก 514 ล้านล้านรูเปียห์จะมาจากภาษี กระทรวง หน่วยงาน และรัฐบาลท้องถิ่นยังได้รับคำสั่งให้เร่งดำเนินการใช้จ่ายตามโครงการสำคัญอย่างมีประสิทธิภาพ ขณะที่สัญญาและการชำระเงินใกล้เสร็จสิ้นในเดือนธันวาคม
APBN เป็นตัวย่อภาษาอินโดนีเซียของงบประมาณแผ่นดิน ซึ่งเป็นแผนประจำปีของรัฐบาลสำหรับจัดเก็บและใช้จ่ายเงินสาธารณะ การขาดดุลคือส่วนต่างในกรณีที่รายจ่ายสูงกว่ารายได้ ส่วนจีดีพีใช้วัดมูลค่าสินค้าและบริการที่ผลิตได้ในระบบเศรษฐกิจ ทำให้สามารถเปรียบเทียบช่องว่างงบประมาณกับขนาดเศรษฐกิจของประเทศได้
ประมาณการขาดดุลเพิ่มขึ้นแล้ว
เดิมรัฐบาลวางแผนขาดดุลไว้ที่ 2.68% ของจีดีพีในปี 2026 ซูอาฮาซิลกล่าวว่า รัฐบาลปรับเพิ่มประมาณการดังกล่าวเป็น 2.85% ผ่านรายงานประจำครึ่งปี เพิ่มขึ้น 0.17 จุดเปอร์เซ็นต์
ประมาณการฉบับปรับปรุงยังต่ำกว่าเพดาน 3% อยู่ 0.15 จุดเปอร์เซ็นต์ ซึ่งเป็นระดับที่รัฐบาลให้คำมั่นว่าจะรักษาไว้ การขาดดุลในเดือนตุลาคมที่ 1.47% ต่ำกว่าประมาณการประจำปีฉบับปรับปรุง 1.38 จุดเปอร์เซ็นต์ โดยช่วงเร่งใช้จ่ายก้อนใหญ่ที่สุดยังอยู่ข้างหน้า
ซูอาฮาซิลอธิบายว่า รัฐบาลออกแบบงบประมาณไว้โดยตั้งใจให้ใช้จ่ายมากกว่าจัดเก็บ เพื่อให้สามารถตอบสนองความต้องการสาธารณะได้ เขากล่าวถึงการจัดทำงบประมาณภาครัฐในแง่ของรายจ่ายเพื่อประชาชน ไม่ใช่การคำนวณกำไรขาดทุนแบบภาคธุรกิจ
กรอบเวลามีความสำคัญ เพราะการดำเนินงานกับการชำระเงินไม่ได้เกิดขึ้นพร้อมกันเสมอไป ซูอาฮาซิลกล่าวว่า กระทรวงและหน่วยงานมักดำเนินการตามสัญญาเสร็จสิ้นในเดือนธันวาคม โดยชำระเงินหลังจากงานเสร็จแล้ว รายจ่ายจึงอาจเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วในช่วงปลายปีงบประมาณ
เร่งจัดเก็บภาษีตามประมาณการฉบับปรับปรุง
รายได้ภาษีจนถึงเดือนตุลาคมอยู่ที่ 1,796.8 ล้านล้านรูเปียห์ เพิ่มขึ้น 23.2% จากปีก่อน และคิดเป็น 76.2% ของเป้าหมายเดิมทั้งปีที่ 2,357.7 ล้านล้านรูเปียห์ ซูอาฮาซิลกล่าวว่า เจ้าหน้าที่ยังต้องจัดเก็บเพิ่มอีก 514 ล้านล้านรูเปียห์ก่อนสิ้นปีงบประมาณ
เงิน 514 ล้านล้านรูเปียห์ดังกล่าวจะทำให้ยอดจัดเก็บเพิ่มเป็น 2,310.8 ล้านล้านรูเปียห์ ซึ่งเป็นประมาณการรายได้ภาษีของรัฐบาล ไม่ใช่เป้าหมายเดิม โดยประมาณการนี้คิดเป็นราว 98% ของเป้าหมายเดิม และต่ำกว่าเป้าหมายอยู่ 46.9 ล้านล้านรูเปียห์ หากจะบรรลุเป้าหมายเดิม หลังเดือนตุลาคมจะต้องจัดเก็บเพิ่มอีก 560.9 ล้านล้านรูเปียห์
การจัดเก็บ 514 ล้านล้านรูเปียห์ภายในสองเดือน ต้องทำให้ได้เฉลี่ยเดือนละ 257 ล้านล้านรูเปียห์ เทียบกับยอดจัดเก็บภาษีเฉลี่ยเดือนละ 179.68 ล้านล้านรูเปียห์ในช่วงสิบเดือนแรก หมายความว่าต้องเร่งอัตราจัดเก็บรายเดือนขึ้นราว 43% ตัวเลขเปรียบเทียบนี้สะท้อนขนาดของภารกิจ แม้ยอดจัดเก็บอาจผันผวนตลอดทั้งปี
ภาษีมูลค่าเพิ่มและภาษีการขายสินค้าฟุ่มเฟือยเป็นแหล่งรายได้สำคัญ โดยทั้งสองรายการจัดเก็บรวมกันได้ 793.55 ล้านล้านรูเปียห์ เพิ่มขึ้น 39.1% จากปีก่อน ซูอาฮาซิลระบุว่าการเติบโตมาจากการบริโภคภายในประเทศและกำลังซื้อของครัวเรือน ภาษีเหล่านี้เกี่ยวข้องกับการซื้อสินค้าและบริการ โดยภาษีสินค้าฟุ่มเฟือยใช้กับสินค้าที่กำหนดไว้
รายได้ที่ไม่ใช่ภาษีช่วยเป็นกันชน
รายได้จากศุลกากรและสรรพสามิตอยู่ที่ 267.2 ล้านล้านรูเปียห์ หรือ 79.5% ของเป้าหมาย เมื่อนำไปรวมกับรายได้ภาษี 1,796.8 ล้านล้านรูเปียห์ ทำให้รายได้จากการจัดเก็บภาษีในความหมายกว้างรวมเป็น 2,064 ล้านล้านรูเปียห์ เพิ่มขึ้น 20.8% จากปีก่อน และคิดเป็น 76.6% ของเป้าหมายงบประมาณ
ตัวเลขรายได้จากการจัดเก็บภาษีในความหมายกว้างนี้รวมทั้งรายได้ภาษีทั่วไปและรายได้จากศุลกากรและสรรพสามิต จึงเป็นเหตุให้ยอดรวม 2,064 ล้านล้านรูเปียห์สูงกว่าตัวเลข 1,796.8 ล้านล้านรูเปียห์ที่ใช้ในการเร่งจัดเก็บภาษี
รายได้แผ่นดินที่ไม่ใช่ภาษี หรือ PNBP อยู่ที่ 551.8 ล้านล้านรูเปียห์ เพิ่มขึ้น 37% จากช่วงเดียวกันของปี 2025 และทำได้ 120.2% ของเป้าหมายทั้งปี จึงเป็นหมวดรายได้เดียวที่สูงกว่าระดับที่วางแผนไว้สำหรับทั้งปีแล้ว
ซูอาฮาซิลระบุว่า การบังคับใช้กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับพื้นที่ป่าและเงินส่วนเกินของธนาคารอินโดนีเซียเป็นปัจจัยสนับสนุน รายได้ที่ไม่ใช่ภาษีครอบคลุมรายรับของรัฐบาลนอกเหนือจากภาษี ในกรณีนี้ รายรับที่เกี่ยวข้องกับการกำกับดูแลพื้นที่ป่าและธนาคารกลางช่วยหนุนยอดจัดเก็บ ขณะที่รายได้ภาษีและศุลกากรยังต่ำกว่าเป้าหมาย
รายจ่ายส่งถึงครัวเรือนผ่านหลายช่องทาง
รายจ่ายของรัฐบาลกลางจนถึงเดือนตุลาคมอยู่ที่ 2,343.6 ล้านล้านรูเปียห์ เพิ่มขึ้น 24.7% จากปีก่อน และคิดเป็น 74.4% ของวงเงินจัดสรรราว 3,149 ล้านล้านรูเปียห์ รายจ่ายส่วนนี้คิดเป็นประมาณ 78% ของรายจ่ายภาครัฐทั้งหมดที่ 2,997.2 ล้านล้านรูเปียห์
กระทรวงและหน่วยงานใช้จ่ายไป 1,239.1 ล้านล้านรูเปียห์ เทียบกับ 961.2 ล้านล้านรูเปียห์ในปีก่อน และเบิกจ่ายไปแล้ว 82% ของวงเงินจัดสรร ซูอาฮาซิลกล่าวว่ารายจ่ายเหล่านี้รวมถึงโครงการอาหารฟรีที่มีคุณค่าทางโภชนาการ หรือ MBG สวัสดิการสังคม โครงสร้างพื้นฐาน บริการด้านการศึกษา และการรับมือภัยพิบัติ
รายจ่ายนอกกระทรวงและหน่วยงานอยู่ที่ 1,104.5 ล้านล้านรูเปียห์ เทียบกับ 918.4 ล้านล้านรูเปียห์ในปีก่อน และคิดเป็น 67.4% ของวงเงินจัดสรร หมวดนี้รวมถึงเงินบำนาญ เงินอุดหนุน ค่าชดเชยเชื้อเพลิงและไฟฟ้า ตลอดจนดอกเบี้ยหนี้ภาครัฐ
สำหรับประชาชน จังหวะการใช้จ่ายมีผลต่อเวลาที่เงินช่วยเหลือ บริการ และโครงการที่แล้วเสร็จจะส่งถึงมือพวกเขา ส่วนในแง่งบประมาณ การชำระเงินเหล่านี้เป็นตัวกำหนดว่ารายจ่ายจะเพิ่มขึ้นเร็วเพียงใดในช่วงสัปดาห์สุดท้ายของปี ซูอาฮาซิลเรียกร้องให้เร่งส่งมอบโครงการสำคัญควบคู่กับการรักษาประสิทธิภาพ
วงเงินจัดสรรให้ท้องถิ่นเพิ่มขึ้น
เงินโอนให้รัฐบาลท้องถิ่นจนถึงเดือนตุลาคมอยู่ที่ 653.6 ล้านล้านรูเปียห์ คิดเป็น 94.3% ของวงเงินจัดสรรเดิม 693 ล้านล้านรูเปียห์ สะท้อนว่าเงินโอนส่วนใหญ่ตามงบประมาณเดิมถูกจัดสรรไปแล้ว
ต่อมา กระทรวงการคลังได้เพิ่มวงเงินจัดสรรเป็น 726.2 ล้านล้านรูเปียห์ หรือเพิ่มขึ้น 33.2 ล้านล้านรูเปียห์ หากเทียบกับวงเงินที่เพิ่มขึ้นนี้ ยอดเงินโอนจนถึงเดือนตุลาคมคิดเป็นราว 90% และยังเหลือเงินโอนอีก 72.6 ล้านล้านรูเปียห์
เงินโอนให้ท้องถิ่นคือการส่งเงินจากงบประมาณระดับชาติเพื่อให้รัฐบาลท้องถิ่นนำไปใช้ ซึ่งแยกจากรายจ่ายที่กระทรวงและหน่วยงานส่วนกลางดำเนินการโดยตรง ดังนั้นรัฐบาลทั้งสองระดับจึงมีบทบาทในการดำเนินโครงการใช้จ่ายให้แล้วเสร็จ
คำเรียกร้องของซูอาฮาซิลให้เร่งรายจ่ายตามโครงการสำคัญจึงครอบคลุมทั้งฝ่ายบริหารท้องถิ่นและหน่วยงานระดับชาติ โดยคำสั่งดังกล่าวเน้นทั้งความรวดเร็วและการใช้เงินอย่างมีประสิทธิภาพ ไม่ใช่เพียงเร่งจัดสรรวงเงินที่เหลือให้เร็วที่สุด
ดุลขั้นต้นไม่นับรวมดอกเบี้ย
อินโดนีเซียเกินดุลงบประมาณขั้นต้น 114.8 ล้านล้านรูเปียห์จนถึงเดือนตุลาคม แม้งบประมาณโดยรวมจะขาดดุลก็ตาม ดุลขั้นต้นเปรียบเทียบรายได้กับรายจ่ายโดยไม่นับรวมดอกเบี้ยหนี้ภาครัฐ
กล่าวอย่างง่ายคือ รายได้เพียงพอสำหรับรายจ่ายที่ไม่รวมดอกเบี้ย และยังเหลือ 114.8 ล้านล้านรูเปียห์ แต่เมื่อนับรวมดอกเบี้ย รายจ่ายทั้งหมดสูงกว่ารายได้ 379.3 ล้านล้านรูเปียห์
ส่วนต่างระหว่างดุลทั้งสองตัวเลขบ่งชี้ว่า ในช่วงเวลาดังกล่าวมีการจ่ายดอกเบี้ยราว 494.1 ล้านล้านรูเปียห์ คำนวณจากการนำยอดเกินดุลขั้นต้น 114.8 ล้านล้านรูเปียห์บวกกับยอดขาดดุลงบประมาณ 379.3 ล้านล้านรูเปียห์
งบประมาณวางแผนให้ขาดดุลขั้นต้น 89.7 ล้านล้านรูเปียห์ ดังนั้นยอดเกินดุลขั้นต้นในเดือนตุลาคมจึงสูงกว่าดุลทั้งปีที่วางแผนไว้ 204.5 ล้านล้านรูเปียห์ ซูอาฮาซิลกล่าวว่า สถานะดังกล่าวคาดว่าจะเปลี่ยนแปลงไปเมื่อปีงบประมาณดำเนินต่อ โดยเฉพาะเมื่อมีการชำระรายจ่ายส่วนที่เหลือ
การกู้ยืมเพิ่มขึ้นขณะรัฐบาลบริหารเงินสด
การจัดหาเงินทุนงบประมาณทั้งหมดอยู่ที่ 595.2 ล้านล้านรูเปียห์ หรือ 86.4% ของเป้าหมายเดิม 689.1 ล้านล้านรูเปียห์ การจัดหาเงินทุนช่วยเติมเงินให้กับความต้องการของงบประมาณ รวมถึงชดเชยส่วนต่างระหว่างรายได้กับรายจ่าย
ในบัญชีการจัดหาเงินทุน การจัดหาเงินทุนสุทธิจากหนี้อยู่ที่ 629.3 ล้านล้านรูเปียห์ หรือ 75.6% ของเป้าหมาย 832.2 ล้านล้านรูเปียห์ สูงกว่ายอด 570.7 ล้านล้านรูเปียห์ในช่วงเดียวกันของปี 2025 อยู่ 58.6 ล้านล้านรูเปียห์ หรือเพิ่มขึ้นราว 10.3%
ตราสารภาครัฐมีมูลค่า 586.1 ล้านล้านรูเปียห์ คิดเป็น 73.3% ของเป้าหมาย 799.5 ล้านล้านรูเปียห์ เทียบกับ 538.7 ล้านล้านรูเปียห์ หรือ 83.8% ของเป้าหมายที่ต่ำกว่าในปี 2025 ซึ่งอยู่ที่ 642.6 ล้านล้านรูเปียห์ ตราสารเหล่านี้เป็นเครื่องมือที่นักลงทุนใช้ปล่อยกู้ให้รัฐบาล
การจัดหาเงินทุนผ่านเงินกู้อยู่ที่ 43.2 ล้านล้านรูเปียห์ สูงกว่าเป้าหมายทั้งปี 32.7 ล้านล้านรูเปียห์อยู่ 10.5 ล้านล้านรูเปียห์ และยังสูงกว่ายอด 32.1 ล้านล้านรูเปียห์ในช่วงเดียวกันของปี 2025 ซึ่งขณะนั้นเป้าหมายการจัดหาเงินทุนผ่านเงินกู้ทั้งปีสูงกว่ามาก อยู่ที่ 133.3 ล้านล้านรูเปียห์
ซูอาฮาซิลกล่าวว่า การตัดสินใจกู้ยืมคำนึงถึงความต้องการเงินสดของรัฐบาลและภาวะตลาดการเงิน โดยมีเป้าหมายรักษาต้นทุนการจัดหาเงินทุนให้อยู่ในระดับต่ำ การจัดหาเงินทุนสุทธิจากหนี้และการจัดหาเงินทุนงบประมาณทั้งหมดครอบคลุมหมวดบัญชีที่ต่างกัน ดังนั้นยอดรวมที่กว้างกว่าจึงรวมการจัดหาเงินทุนนอกเหนือจากหนี้ด้วย
ประเด็นที่ต้องชี้แจงก่อนปิดบัญชี
เป้าหมายรายได้ทั้งปีเดิมที่ 3,153.6 ล้านล้านรูเปียห์ เมื่อนำยอดจัดเก็บ 2,618 ล้านล้านรูเปียห์จนถึงเดือนตุลาคมมาหักแล้ว จะเหลือส่วนต่าง 535.6 ล้านล้านรูเปียห์ แต่ซูอาฮาซิลระบุว่ารัฐบาลต้องจัดเก็บรายได้เพิ่มอีก 590.1 ล้านล้านรูเปียห์ ซึ่งสูงกว่า 54.5 ล้านล้านรูเปียห์
เช่นเดียวกัน วงเงินรายจ่ายเดิมที่ 3,842.7 ล้านล้านรูเปียห์ เมื่อนำรายจ่าย 2,997.2 ล้านล้านรูเปียห์จนถึงเดือนตุลาคมมาหักแล้ว จะเหลือ 845.5 ล้านล้านรูเปียห์ แผนใช้จ่ายในเดือนพฤศจิกายนและธันวาคมที่ประกาศไว้คือ 945.2 ล้านล้านรูเปียห์ สูงกว่าตัวเลขดังกล่าว 99.7 ล้านล้านรูเปียห์ ยังไม่มีการชี้แจงรายละเอียดเพื่อกระทบยอดระหว่างวงเงินเดิมกับแผนส่วนที่เหลือนี้อย่างครบถ้วน
หากรัฐบาลจัดเก็บรายได้ตามที่ระบุไว้ 590.1 ล้านล้านรูเปียห์ และใช้จ่ายตามแผน 945.2 ล้านล้านรูเปียห์ รายจ่ายจะสูงกว่ารายได้อีก 355.1 ล้านล้านรูเปียห์ในช่วงสองเดือนสุดท้าย เมื่อนำไปบวกกับยอดขาดดุลที่รายงาน ณ เดือนตุลาคม จะทำให้ส่วนต่างเพิ่มเป็นราว 734.4 ล้านล้านรูเปียห์ ตัวเลขนี้เป็นการคำนวณจากแผนที่ประกาศไว้ ไม่ใช่ผลลัพธ์งบประมาณสุดท้าย
วันและช่วงเวลาสำคัญมีดังนี้:
- ระหว่างการทบทวนงบประมาณครึ่งปี รัฐบาลปรับเพิ่มประมาณการขาดดุลประจำปีจาก 2.68% เป็น 2.85% ของจีดีพี
- 31 ตุลาคม 2026: สิ้นสุดช่วงเวลารายงาน โดยมีการขาดดุล 379.3 ล้านล้านรูเปียห์ และเกินดุลขั้นต้น 114.8 ล้านล้านรูเปียห์
- 13 พฤศจิกายน 2026: ซูอาฮาซิลนำเสนอตัวเลขในการแถลง APBN KiTa ที่กรุงจาการ์ตาตอนกลาง
- พฤศจิกายนและธันวาคม 2026: เจ้าหน้าที่ตั้งเป้าจัดเก็บรายได้ 590.1 ล้านล้านรูเปียห์ และดำเนินการใช้จ่าย 945.2 ล้านล้านรูเปียห์ให้แล้วเสร็จก่อนสิ้นปีงบประมาณ
สถานะสุดท้ายจะขึ้นอยู่กับยอดจัดเก็บจริง การชำระเงินที่ดำเนินการเสร็จ และบัญชีการจัดหาเงินทุนของรัฐบาล ภารกิจเร่งด่วนคือเพิ่มรายได้ภาษีและดำเนินการใช้จ่ายตามโครงการสำคัญให้แล้วเสร็จ พร้อมรักษาการขาดดุลให้อยู่ต่ำกว่าเพดานที่รัฐบาลระบุไว้
ประเด็นสำคัญ
- อินโดนีเซียขาดดุลงบประมาณ 379.3 ล้านล้านรูเปียห์ หรือ 1.47% ของจีดีพี จนถึงเดือนตุลาคม 2026
- ประมาณการขาดดุลประจำปีอยู่ที่ 2.85% ของจีดีพี เพิ่มจาก 2.68% โดยรัฐบาลให้คำมั่นว่าจะรักษาระดับให้ต่ำกว่า 3%
- รายได้อยู่ที่ 2,618 ล้านล้านรูเปียห์ และรายจ่ายรวม 2,997.2 ล้านล้านรูเปียห์
- แผนเร่งจัดเก็บภาษี 514 ล้านล้านรูเปียห์จะทำให้ยอดจัดเก็บถึงประมาณการภาษีฉบับปรับปรุง ซึ่งต่ำกว่าเป้าหมายเดิม
- รายได้ที่ไม่ใช่ภาษีสูงกว่าเป้าหมายทั้งปี โดยอยู่ที่ 551.8 ล้านล้านรูเปียห์
- รัฐบาลวางแผนใช้จ่าย 945.2 ล้านล้านรูเปียห์ในเดือนพฤศจิกายนและธันวาคม พร้อมเร่งรัดการดำเนินงานอย่างมีประสิทธิภาพ
- ดุลงบประมาณขั้นต้นเกินดุล 114.8 ล้านล้านรูเปียห์ ขณะที่การจัดหาเงินทุนสุทธิจากหนี้อยู่ที่ 629.3 ล้านล้านรูเปียห์






