ทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศเตือน เกาหลีเหนือขยายการเสริมสมรรถนะยูเรเนียมที่ยองเบียนและคังซอน

เครือข่ายการผลิตนิวเคลียร์ที่ขยายวงกว้างขึ้น

เกาหลีเหนือสร้างโรงงานเสริมสมรรถนะยูเรเนียมแห่งใหม่สูงสองชั้นในศูนย์นิวเคลียร์หลักยองเบียน ซึ่งทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) ระบุว่าเป็นเรื่องน่ากังวลอย่างยิ่ง จากการประเมินของ IAEA ซึ่งอาศัยภาพถ่ายดาวเทียมและภาพที่สื่อของรัฐเกาหลีเหนือเผยแพร่ อาคารแห่งนี้อาจรองรับชุดเครื่องหมุนเหวี่ยงได้มากถึง 28 ชุด

หน่วยงานยังพบสัญญาณว่าส่วนต่อขยายของโรงงานเสริมสมรรถนะคังซอนใกล้กรุงเปียงยางเริ่มดำเนินงานในเดือนมกราคม เมื่อนำกิจกรรมทั้งสองแห่งมาพิจารณาร่วมกัน บ่งชี้ว่าเกาหลีเหนือกำลังเพิ่มขีดความสามารถในการผลิตยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูงในหลายพื้นที่ ทำให้ติดตามและควบคุมโครงการนิวเคลียร์ได้ยากขึ้น

ราฟาเอล กรอสซี ผู้อำนวยการใหญ่ IAEA กล่าวว่า การเดินหน้าใช้และขยายโรงงานเสริมสมรรถนะละเมิดมติของคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ ข้อค้นพบดังกล่าวเกิดขึ้นขณะที่คิม จองอึน ผู้นำเกาหลีเหนือยังคงนำเสนออาวุธนิวเคลียร์ว่าเป็นหัวใจสำคัญของนโยบายความมั่นคงและอัตลักษณ์ของชาติ

IAEA พบอะไรที่ยองเบียน

ยองเบียนเป็นศูนย์นิวเคลียร์ที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดของเกาหลีเหนือ ที่นี่เกี่ยวข้องกับการผลิตพลูโตเนียมและยูเรเนียมเสริมสมรรถนะมาเป็นเวลานาน ซึ่งเป็นวัสดุสองชนิดที่นำไปใช้ในอาวุธนิวเคลียร์ได้ อาคารที่เพิ่งตรวจพบเชื่อว่าเป็นโรงงานเสริมสมรรถนะยูเรเนียมแห่งที่สองของพื้นที่นี้

ตามการประเมินของ IAEA การก่อสร้างเริ่มขึ้นในเดือนธันวาคม 2024 งานภายนอกแล้วเสร็จในอีกหลายเดือนต่อมา ก่อนมีการติดตั้งอุปกรณ์ไฟฟ้า เครื่องกำเนิดไฟฟ้าฉุกเฉิน และระบบหล่อเย็น ภาพถ่ายดาวเทียมยังแสดงให้เห็นว่ามีชุดหล่อเย็นอย่างน้อยหนึ่งชุดทำงานเมื่อต้นปีนี้

ภาพถ่ายจากการเยือนโรงงานของคิมเมื่อวันที่ 3 มิถุนายนแสดงให้เห็นชุดเครื่องหมุนเหวี่ยงอยู่ทั้งสองชั้นของอาคาร ชุดเครื่องหมุนเหวี่ยงคือกลุ่มเครื่องหมุนเหวี่ยงที่เชื่อมต่อกันเป็นขั้น ๆ เครื่องแต่ละเครื่องจะเพิ่มความเข้มข้นของไอโซโทปยูเรเนียมที่จำเป็นต่อการผลิตอาวุธ โดยแยกออกจากยูเรเนียมรูปแบบอื่น

IAEA ยังไม่สามารถยืนยันได้ว่ามีการติดตั้งเครื่องหมุนเหวี่ยงกี่เครื่อง ทำงานได้มีประสิทธิภาพเพียงใด หรือชุดเครื่องหมุนเหวี่ยงทุกชุดกำลังเดินเครื่องอยู่หรือไม่ ตัวเลขประเมิน 28 ชุดหมายถึงขีดความสามารถสูงสุดที่อาคารอาจรองรับได้ ไม่ใช่ปริมาณการผลิตที่ได้รับการยืนยัน

เหตุใด 28 ชุดจึงสำคัญ

ขนาดของโรงงานทำให้นักวิเคราะห์ภายนอกประเมินได้ว่าเกาหลีเหนืออาจเพิ่มกำลังการผลิตได้มากเพียงใด งานศึกษาที่อ้างถึงในงานวิจัยประเมินว่า ชุดเครื่องหมุนเหวี่ยง 28 ชุดอาจมีเครื่องหมุนเหวี่ยงประมาณ 4,592 เครื่อง และผลิตยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูงสำหรับอาวุธได้ราว 85 กิโลกรัมต่อปี หากเดินเครื่องในระดับที่คาดไว้

ปริมาณดังกล่าวอาจเพียงพอสำหรับหัวรบนิวเคลียร์เพิ่มเติมราว 3-4 หัวต่อปี โดยคำนวณจากการประเมินว่ายูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูงประมาณ 20 กิโลกรัมใช้สำหรับหัวรบหนึ่งหัว ตัวเลขนี้เป็นเพียงการประเมิน ไม่ใช่อัตราการผลิตของเกาหลีเหนือที่ยืนยันแล้ว ผลผลิตจริงขึ้นอยู่กับการออกแบบและประสิทธิภาพของเครื่องหมุนเหวี่ยง คุณภาพของวัตถุดิบตั้งต้น ตารางการเดินเครื่อง และปริมาณยูเรเนียมที่ต้องใช้ต่ออาวุธหนึ่งชิ้น

การประเมินอื่นที่อ้างถึงในงานวิจัยระบุว่า เกาหลีเหนือผลิตยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูงได้ปีละประมาณ 215-232 กิโลกรัมในปัจจุบัน หากโรงงานแห่งใหม่ที่ยองเบียนทำงานได้เต็มขีดความสามารถ ผลผลิตต่อปีของประเทศอาจเพิ่มขึ้นเป็นมากกว่า 300 กิโลกรัม อย่างไรก็ตาม การคำนวณเหล่านี้ยังมีความไม่แน่นอน เนื่องจากเกาหลีเหนือจำกัดการเข้าถึงและปกปิดโครงสร้างพื้นฐานนิวเคลียร์ไว้มาก

ความสำคัญของพัฒนาการนี้ไม่ได้จำกัดอยู่ที่จำนวนหัวรบใหม่ที่อาจผลิตได้เท่านั้น กำลังการเสริมสมรรถนะที่เพิ่มขึ้นทำให้เปียงยางมีความยืดหยุ่นมากขึ้นในการดูแลคลังอาวุธที่มีอยู่ ทดแทนวัสดุที่ใช้ในการผลิตอาวุธ และขยายคลังสะสมโดยไม่ต้องพึ่งพาสถานที่แห่งเดียว

คังซอนเพิ่มความกังวลอีกด้าน

การประเมินของ IAEA ยังชี้ถึงกิจกรรมที่คังซอน ซึ่งเป็นศูนย์เสริมสมรรถนะใกล้เมืองหลวงของเกาหลีเหนือ มีการสร้างส่วนต่อขยายติดกับโรงงานเดิมในปี 2024 และหน่วยงานพบสัญญาณว่าเริ่มดำเนินงานในเดือนมกราคมปีนี้

หน่วยงานยังระบุไม่ได้ว่ามีการผลิตยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูงภายในส่วนต่อขยายหรือไม่ อย่างไรก็ตาม ระบุว่าเกาหลีเหนือเคยกล่าวว่าโรงงานแห่งนี้เป็นฐานผลิตวัสดุนิวเคลียร์สำหรับอาวุธ และยังไม่อาจตัดความเป็นไปได้ว่ามีการผลิตวัสดุสำหรับอาวุธที่นั่น

การสังเกตการณ์ด้วยดาวเทียมยังบ่งชี้ว่าโรงงานเสริมสมรรถนะยูเรเนียมเดิมที่ยองเบียนยังคงทำงานในช่วงเวลาที่รายงานด้วย IAEA รายงานว่าพบสัญญาณว่าอาจเสร็จสิ้นการแปรรูปเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ใช้แล้วเพื่อสกัดพลูโตเนียมแล้ว พลูโตเนียมและยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูงเป็นวัสดุคนละชนิด แต่ทั้งสองชนิดล้วนใช้สนับสนุนการผลิตอาวุธนิวเคลียร์ได้

กิจกรรมในสองพื้นที่แยกจากกันมีความสำคัญต่อการติดตามและความมั่นคง การกระจายโรงงานไปยังหลายพื้นที่อาจลดผลกระทบจากการหยุดชะงักที่จุดใดจุดหนึ่ง และทำให้รัฐบาลต่างชาติประเมินภาพรวมการผลิตได้ยากขึ้น เอ็ดเวิร์ด โฮเวลล์ อาจารย์จากมหาวิทยาลัยออกซฟอร์ดระบุว่า โรงงานที่ปกปิดไว้เป็นประเด็นกังวลสำคัญในการประเมินโครงการนิวเคลียร์ของเกาหลีเหนือ

สิ่งที่ทำให้โครงการนิวเคลียร์ของเกาหลีเหนือน่ากังวลอย่างยิ่งคือ โรงงานหลายแห่งยังไม่เป็นที่รู้จัก ถูกปกปิดไว้ จึงยากต่อการโจมตี

โฮเวลล์ยังกล่าวถึงโรงงานนอกเหนือจากยองเบียน รวมถึงคังซอน และระบุว่าหลักนิยมด้านนิวเคลียร์ของเกาหลีเหนือเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับทั้งนโยบายต่างประเทศและนโยบายภายในประเทศ ข้อประเมินดังกล่าวสะท้อนข้อจำกัดของรัฐบาลต่าง ๆ ที่ต้องอาศัยการสังเกตการณ์จากระยะไกลแทนการตรวจสอบโดยตรง

หน่วยงานติดตามเกาหลีเหนืออย่างไร

IAEA ไม่มีผู้ตรวจสอบอยู่ในเกาหลีเหนือตั้งแต่เปียงยางขับไล่พวกเขาออกไปในปี 2009 ปัจจุบันหน่วยงานอาศัยภาพถ่ายดาวเทียม ข้อมูลที่เปิดเผยต่อสาธารณะ และภาพถ่ายที่ทางการเกาหลีเหนือเผยแพร่ วิธีนี้ช่วยให้เห็นการก่อสร้าง ความเปลี่ยนแปลงของอาคาร การเคลื่อนไหวของยานพาหนะ การใช้ไฟฟ้า และการทำงานของระบบหล่อเย็น แต่ไม่อาจให้ความแน่นอนเทียบเท่าการตรวจสอบในพื้นที่จริง

ในกรณีนี้ หน่วยงานเปรียบเทียบภาพจากการเยือนของคิมในเดือนมิถุนายนกับภาพถ่ายดาวเทียมเชิงพาณิชย์ที่ถ่ายระหว่างการก่อสร้าง ทำให้ระบุตำแหน่งและวัตถุประสงค์ที่น่าจะเป็นไปได้ของอาคารได้ ภาพจากสื่อของรัฐยังแสดงให้เห็นชุดเครื่องหมุนเหวี่ยงที่ติดตั้งอยู่ทั้งสองชั้น

รายละเอียดหลายอย่างยังไม่ทราบแน่ชัด IAEA ไม่สามารถยืนยันจำนวนเครื่องที่แน่นอน คุณลักษณะทางเทคนิค อัตราการเดินเครื่อง หรือปริมาณยูเรเนียมเสริมสมรรถนะที่ผลิตได้ อีกทั้งยังตรวจสอบพื้นที่จัดเก็บหรือยืนยันได้ไม่ได้ว่ามีการขนย้ายวัสดุไปยังสถานที่อื่นหรือไม่

ช่องว่างเหล่านี้ทำให้การประเมินที่เปิดเผยต่อสาธารณะเป็นช่วงตัวเลข ไม่ใช่จำนวนที่แน่นอน ระบบการเมืองแบบปิดของเกาหลีเหนือและประวัติการปกปิดโรงงานนิวเคลียร์ยิ่งทำให้การติดตามเป็นเรื่องยาก หน่วยงานตรวจพบสัญญาณของกิจกรรมได้ แต่ไม่อาจตรวจนับวัสดุนิวเคลียร์ทั้งหมดได้อย่างเป็นอิสระ หรือระบุขนาดคลังอาวุธของประเทศได้ครบถ้วน

โครงการเร่งตัวขึ้นในยุคคิม จองอึน

กิจกรรมนิวเคลียร์ของเกาหลีเหนือขยายตัวภายใต้การนำของคิม จองอึน ซึ่งกำกับดูแลการทดสอบขีปนาวุธจำนวนมากและเรียกร้องซ้ำ ๆ ให้เสริมกำลังนิวเคลียร์ ประเทศทดสอบขีปนาวุธข้ามทวีปมาตั้งแต่ปี 2017 ทำให้มีระบบนำส่งที่อาจใช้โจมตีเป้าหมายซึ่งอยู่ไกลเกินคาบสมุทรเกาหลี

เกาหลีเหนือทดสอบอาวุธนิวเคลียร์มาแล้ว 6 ครั้ง โดยครั้งล่าสุดเกิดขึ้นในเดือนกันยายน 2017 ในปี 2022 เกาหลีเหนือประกาศตนเป็นรัฐที่มีอาวุธนิวเคลียร์และระบุว่าสถานะดังกล่าวไม่อาจเปลี่ยนแปลงได้ นอกจากนี้ยังยืนยันว่าจะไม่ยอมสละอาวุธนิวเคลียร์

เจ้าหน้าที่เกาหลีเหนือปฏิเสธอำนาจของ IAEA ในแถลงการณ์ที่งานวิจัยอ้างถึง คณะผู้แทนของประเทศประจำสหประชาชาติ ณ กรุงเวียนนาโต้แย้งว่า หน่วยงานไม่มีสิทธิทางกฎหมายที่จะแทรกแซงกิจการภายในของรัฐที่มีอาวุธนิวเคลียร์และอยู่นอกสนธิสัญญาไม่แพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์ เกาหลีเหนือถอนตัวจากสนธิสัญญาในปี 2003 หลังเกิดข้อพิพาทกับสหรัฐฯ และผู้ตรวจสอบนานาชาติมาหลายปี

IAEA และสหประชาชาติไม่ยอมรับจุดยืนของเกาหลีเหนือว่าเป็นเหตุให้เพิกเฉยมติของคณะมนตรีความมั่นคง มติเหล่านั้นห้ามประเทศทดสอบนิวเคลียร์และพัฒนาเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องกับอาวุธนิวเคลียร์ รวมถึงโครงการเสริมสมรรถนะยูเรเนียมและขีปนาวุธวิถีโค้ง

เหตุใดมาตรการคว่ำบาตรจึงหยุดการก่อสร้างไม่ได้

เกาหลีเหนือเผชิญมาตรการคว่ำบาตรระหว่างประเทศอย่างกว้างขวางจากโครงการนิวเคลียร์และขีปนาวุธ มาตรการเหล่านี้จำกัดการค้า กิจกรรมทางการเงิน การถ่ายทอดเทคโนโลยี และการเข้าถึงอุปกรณ์ที่อาจสนับสนุนการผลิตอาวุธ มาตรการดังกล่าวเพิ่มต้นทุนของโครงการ แต่ไม่สามารถหยุดการก่อสร้างหรือการวิจัยภายในประเทศได้

อุปกรณ์เสริมสมรรถนะติดตามได้ยาก เพราะชิ้นส่วนของเครื่องหมุนเหวี่ยงมีขนาดค่อนข้างเล็ก และอาจผลิตหรือประกอบผ่านเครือข่ายที่ปกปิดไว้ นอกจากนี้ อาคารยังอาจถูกนำเสนอว่าเป็นโรงงานอุตสาหกรรมพลเรือน ความสามารถของเกาหลีเหนือในการสร้างสถานที่แห่งใหม่พร้อมกับจำกัดการเข้าถึงจากภายนอก แสดงให้เห็นว่าการบังคับใช้มาตรการคว่ำบาตรต้องอาศัยการแบ่งปันข่าวกรอง การตรวจสอบ และความร่วมมือระหว่างประเทศเพื่อนบ้าน

โครงการนิวเคลียร์ยังได้รับความสำคัญเป็นลำดับต้น ๆ ในประเทศที่เผชิญความท้าทายทางเศรษฐกิจอย่างรุนแรง การประเมินในปี 2022 จากกลุ่มวิจัยด้านการไม่แพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์ระบุว่า เกาหลีเหนือใช้จ่ายกับคลังอาวุธนิวเคลียร์ปีละประมาณ 640 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ตัวเลขที่แน่นอนตรวจสอบได้ยาก แต่การใช้จ่ายดังกล่าวสะท้อนทรัพยากรที่เปียงยางยังคงทุ่มให้กับการพัฒนาอาวุธ

สำหรับเกาหลีใต้ ญี่ปุ่น และสหรัฐฯ คลังอาวุธที่ใหญ่ขึ้นอาจส่งผลต่อการวางแผนทางทหารและการคำนวณทางการทูต นอกจากนี้ยังอาจเพิ่มความเสี่ยงที่จะประเมินสถานการณ์ผิดพลาดในช่วงวิกฤต โดยเฉพาะเมื่อมีการทดสอบขีปนาวุธ การซ้อมรบ หรือความตึงเครียดทางการเมืองเกิดขึ้นพร้อมกัน

โซลเสนอเปิดการเจรจา

อี แจ-มย็อง ประธานาธิบดีเกาหลีใต้ เสนอให้เปิดการเจรจากับเกาหลีเหนือในเดือนสิงหาคม เพื่อยุติสงครามระหว่างสองประเทศอย่างเป็นทางการ สงครามเกาหลีสิ้นสุดลงในปี 1953 ด้วยข้อตกลงสงบศึก ไม่ใช่สนธิสัญญาสันติภาพ ทำให้ทั้งสองฝ่ายยังถือว่าสงครามไม่ยุติลงในทางเทคนิค

อีกล่าวว่า การหารือเพื่อยุติความขัดแย้งอย่างเป็นทางการอาจครอบคลุมแนวทางหยุดยั้งความก้าวหน้าด้านขีดความสามารถนิวเคลียร์ของเกาหลีเหนือด้วย เปียงยางยังไม่ได้ตอบรับข้อเสนอ เกาหลีเหนือเคยปฏิเสธการเจรจามาก่อน เมื่อเห็นว่าการหารือมีเป้าหมายบีบให้ประเทศยอมสละคลังอาวุธ

อีกล่าวด้วยว่า เขาจะสนับสนุนข้อตกลงระหว่างคิมกับโดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ ที่กำหนดให้เกาหลีเหนือระงับการผลิตอาวุธนิวเคลียร์ การระงับการผลิตยังไม่ใช่การปลดอาวุธโดยสมบูรณ์ แต่สามารถจำกัดการขยายคลังอาวุธได้ หากอนุญาตให้ผู้ตรวจสอบตรวจยืนยันเงื่อนไข

ข้อค้นพบล่าสุดของ IAEA ทำให้การเจรจาเรื่องการระงับดังกล่าวยากขึ้น อาคารใหม่และโรงงานที่ขยายเพิ่มทำให้เกิดคำถามใหม่ว่า ต้องครอบคลุมเรื่องใดบ้างในการเจรจา จะตรวจนับวัสดุที่มีอยู่ได้อย่างไร และจะค้นหาและติดตามโรงงานที่ไม่ได้เปิดเผยได้หรือไม่

โรงงานใหม่หมายความว่าอย่างไร

อาคารที่ยองเบียนและส่วนต่อขยายที่คังซอนไม่ได้ยืนยันด้วยตัวเองว่าเกาหลีเหนือมีอาวุธนิวเคลียร์จำนวนเท่าใด โดยทั่วไปการประเมินระบุว่าประเทศมีหัวรบหลายสิบหัว ขณะที่ตัวเลขประเมินการผลิตรายปีแตกต่างกันมาก หลักฐานใหม่แสดงให้เห็นว่าเปียงยางยังคงลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานที่จำเป็นต่อการเพิ่มจำนวนอาวุธ

กรอสซีกล่าวว่า ข้อค้นพบของหน่วยงานแสดงให้เห็นถึงการละเมิดมติของคณะมนตรีความมั่นคงอย่างต่อเนื่อง คำเตือนของเขายังสะท้อนปัญหาที่กว้างกว่า นั่นคือ เมื่อไม่มีผู้ตรวจสอบในพื้นที่ ประชาคมระหว่างประเทศอาจตรวจพบการขยายกำลังผลิตก็ต่อเมื่ออาคารสร้างเสร็จและติดตั้งอุปกรณ์แล้ว

การตัดสินใจของเกาหลีเหนือที่เผยภาพบางส่วนของโรงงานระหว่างการเยือนของคิมอาจมีหลายจุดประสงค์ ทั้งแสดงความก้าวหน้าทางเทคนิคให้ประชาชนในประเทศเห็น ส่งสัญญาณถึงรัฐบาลต่างชาติ และสนับสนุนคำกล่าวอ้างของคิมว่าประเทศสามารถขยายกำลังนิวเคลียร์ได้แม้เผชิญมาตรการคว่ำบาตร ภาพถ่ายดังกล่าวยังเป็นหลักฐานสำคัญสำหรับนักวิเคราะห์ ซึ่งมิฉะนั้นอาจไม่มีข้อมูลนี้

คาดว่า IAEA จะนำประเด็นเกาหลีเหนือเข้าสู่วาระการประชุมใหญ่ที่กรุงเวียนนาต่อไป การประเมินของหน่วยงานไม่อาจหยุดการก่อสร้างได้ แต่ช่วยบันทึกกิจกรรมไว้เป็นข้อมูลสาธารณะ และช่วยให้รัฐบาลต่าง ๆ ประเมินขนาดและทิศทางของโครงการเปียงยาง

สรุปประเด็นสำคัญ

• เกาหลีเหนือสร้างโรงงานเสริมสมรรถนะยูเรเนียมสูงสองชั้นที่ยองเบียน
• อาคารอาจรองรับชุดเครื่องหมุนเหวี่ยงได้ถึง 28 ชุด แต่ยังไม่ทราบจำนวนที่กำลังทำงานจริง
• IAEA พบสัญญาณว่าส่วนต่อขยายที่คังซอนเริ่มดำเนินงานในเดือนมกราคม
• มีการใช้ภาพถ่ายดาวเทียมและภาพจากสื่อของรัฐ เนื่องจากไม่มีผู้ตรวจสอบ IAEA ในเกาหลีเหนือตั้งแต่ปี 2009
• นักวิเคราะห์ประเมินว่าโรงงานใหม่ที่ยองเบียนอาจผลิตยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูงได้เพียงพอสำหรับหัวรบราว 3-4 หัวต่อปี
• เกาหลีเหนือระบุว่าสถานะการเป็นรัฐที่มีอาวุธนิวเคลียร์ไม่อาจเปลี่ยนแปลงได้ ขณะที่ IAEA ระบุว่าการขยายโครงการนิวเคลียร์ละเมิดมติของคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ
• เกาหลีใต้เสนอการเจรจาที่อาจรวมมาตรการยับยั้งการขยายการผลิตอาวุธนิวเคลียร์ของเกาหลีเหนือ