ราหุลและปรียังกา คานธีถูกควบคุมตัว ขณะที่ฝ่ายค้านอินเดียยกระดับการประท้วงคณะกรรมการการเลือกตั้ง

การประท้วงบนท้องถนนสองวันทำให้การปรับปรุงบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งกลายเป็นประเด็นหลักในการเผชิญหน้าทางการเมือง

ราหุล คานธี และปรียังกา คานธี วาดรา ถูกควบคุมตัวในกรุงนิวเดลีเป็นวันที่สองติดต่อกัน ขณะที่สมาชิกสภาฝ่ายค้านพยายามเดินทางไปยังจันตาร์ มันตาร์ เพื่อประท้วงเกียนеш กุมาร ประธานคณะกรรมการการเลือกตั้ง ตำรวจสกัดรถบัสที่บรรทุกสมาชิกสภาใกล้ถนนอโศก จากนั้นควบคุมตัวราหุล ปรียังกา และผู้ประท้วงคนอื่น ๆ หลังจากพวกเขาลงจากรถและนั่งบนถนน ทั้งหมดได้รับการปล่อยตัวในเย็นวันนั้น

การประท้วงครั้งนี้เกิดขึ้นหลังการชุมนุมตลอดทั้งวันเมื่อวันอังคาร ซึ่งสมาชิกสภาฝ่ายค้านถูกขัดขวางไม่ให้เดินขบวนไปยังสำนักงานใหญ่ของคณะกรรมการการเลือกตั้งอินเดีย ราหุลและปรียังกา คานธี พร้อมด้วยแกนนำคนอื่น ๆ ปักหลักชุมนุมภายในบริเวณอาคารอากาศวานีภวันใกล้เคียง เพื่อขอเข้าพบคณะกรรมการการเลือกตั้ง ต่อมาตำรวจได้เข้ารื้อการชุมนุมและควบคุมตัวผู้ร่วมชุมนุม การเผชิญหน้าระลอกใหม่ทำให้ข้อพิพาทเรื่องบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งขยายมาสู่ท้องถนนในย่านใจกลางกรุงเดลี และทำให้พรรคฝ่ายค้านประกาศจัดการชุมนุมเพิ่มเติม

กลุ่มพันธมิตร INDIA ซึ่งเป็นแนวร่วมของพรรคฝ่ายค้าน เรียกร้องให้กุมารลาออกและระงับกระบวนการทบทวนบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งแบบเข้มข้นพิเศษ (SIR) ซึ่งเป็นกระบวนการปรับปรุงบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งทั่วประเทศ แกนนำฝ่ายค้านกล่าวหาว่าการดำเนินการนี้ทำให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งถูกต้องตามกฎหมายถูกตัดชื่อออก ซึ่งเป็นประโยชน์ต่อพรรคภารติยะชนตะ (BJP) ของนายกรัฐมนตรีนเรนทรา โมดี คณะกรรมการการเลือกตั้งและรัฐบาลปฏิเสธข้อกล่าวหาดังกล่าว โดยระบุว่าการปรับปรุงมีเป้าหมายเพื่อลบรายชื่อซ้ำและรายชื่อผู้ไม่มีคุณสมบัติ พร้อมรักษาสิทธิการลงทะเบียนของผู้มีสิทธิเลือกตั้งที่มีคุณสมบัติ

การประท้วงเกิดขึ้นท่ามกลางข้อพิพาทเรื่องช่องทางที่ฝ่ายค้านจะใช้ยื่นข้อกังวลต่อคณะกรรมการ คณะกรรมการการเลือกตั้งระบุว่า ก่อนเวลา 16.00 น. วันอังคารยังไม่ได้รับคำขอนัดหมายอย่างเป็นทางการ โดยในเวลานั้นตำรวจเดลีแจ้งว่าคณะผู้แทนซึ่งมีสมาชิกสภาราว 240 คนต้องการเข้าพบและยื่นบันทึกข้อเรียกร้องที่อาคารรัฐสภาส่วนต่อขยาย คณะกรรมการระบุว่าขั้นตอนปกติกำหนดให้พรรคการเมืองยื่นขอนัดผ่านผู้แทนที่ได้รับมอบอำนาจ และการประชุมต้องจัดขึ้นที่สำนักงานของคณะกรรมการ พร้อมเสนอส่งเจ้าหน้าที่ระดับสูงไปรับบันทึกข้อเรียกร้อง แต่ระบุว่าฝ่ายที่เสนอขอเข้าพบปฏิเสธข้อเสนอนั้น

เหตุใดพรรคฝ่ายค้านจึงคัดค้านการปรับปรุงบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้ง?

SIR คือการตรวจสอบบัญชีรายชื่อผู้มีสิทธิเลือกตั้งอย่างเข้มข้น โดยบัญชีดังกล่าวใช้กำหนดว่าใครมีสิทธิลงคะแนนในการเลือกตั้ง กระบวนการนี้เริ่มขึ้นในรัฐพิหารเมื่อปี 2025 ก่อนขยายไปยังพื้นที่อื่น ๆ ของอินเดีย คณะกรรมการการเลือกตั้งระบุว่ามีเป้าหมายเพื่อค้นหารายการซ้ำและลบรายชื่อผู้ที่ไม่มีคุณสมบัติอีกต่อไป พรรคฝ่ายค้านและนักกิจกรรมกล่าวว่ากระบวนการนี้เสี่ยงทำให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งที่มีคุณสมบัติถูกตัดชื่อ และผู้ที่ถูกลบชื่อจะต้องยื่นอุทธรณ์เพื่อขอคืนสิทธิการลงทะเบียน

รายงานที่มีการอ้างถึงระบุว่ามีชื่อมากกว่า 130 ล้านชื่อถูกลบออกจากร่างบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้ง และมีผู้ยื่นอุทธรณ์การลบชื่อหลายล้านคน ขอบเขตการปรับปรุงที่กว้างขวางยิ่งทำให้เกิดความกังวล เนื่องจากอินเดียมีผู้มีสิทธิเลือกตั้งที่มีคุณสมบัติราว 969 ล้านคนในการเลือกตั้งทั่วไปปี 2024 การถูกลบชื่อจากร่างบัญชีไม่ได้หมายความโดยตัวมันเองว่าบุคคลนั้นสูญเสียสิทธิลงคะแนนอย่างถาวร แต่บุคคลดังกล่าวอาจต้องคัดค้านคำตัดสินและพิสูจน์คุณสมบัติเพื่อให้ได้รับการคืนชื่อ

พรรคฝ่ายค้านระบุว่าผู้มีสิทธิเลือกตั้งที่สนับสนุนพรรคของตนได้รับผลกระทบอย่างไม่เป็นสัดส่วน ขณะที่ผู้มีแนวโน้มสนับสนุน BJP ยังคงมีชื่ออยู่หรือได้รับการเพิ่มชื่อ คณะกรรมการและ BJP ปฏิเสธว่ากระบวนการนี้มีแรงจูงใจทางการเมือง ข้อมูลที่มีอยู่ในที่นี้ยังไม่สามารถยืนยันข้อกล่าวหาได้ ทำให้ความถูกต้องและความเป็นธรรมของการปรับปรุงบัญชียังคงเป็นหัวใจของข้อพิพาท

ข้อขัดแย้งนี้ยังเกี่ยวข้องกับรายงานที่ระบุว่า ซุคบีร์ ซิงห์ ซันดู และวิเวก โจชิ กรรมการการเลือกตั้ง คัดค้านอย่างน้อย 14 ครั้งในช่วง 10 เดือนต่อการตัดสินใจที่พวกเขาระบุว่าออกในนามคณะกรรมการโดยที่พวกเขาไม่ทราบ รายงานระบุว่าข้อคัดค้านเกี่ยวข้องกับเรื่องต่าง ๆ รวมถึงการเพิ่มและลบชื่อผู้มีสิทธิเลือกตั้ง การเข้าถึงข้อมูลผู้มีสิทธิเลือกตั้ง และความปลอดภัยของข้อมูลการเลือกตั้ง คณะกรรมการระบุว่าความเห็นที่แตกต่างเป็นส่วนหนึ่งของการทำงานในองค์กร และท้ายที่สุดการตัดสินใจมีมติเป็นเอกฉันท์

การชุมนุมเกิดขึ้นอย่างไร?

เมื่อวันอังคาร สมาชิกสภาฝ่ายค้านออกเดินทางจากรัฐสภามุ่งหน้าไปยังสำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง แนวกั้นของตำรวจขวางเส้นทาง และราหุล คานธีปีนข้ามแนวกั้นพร้อมถือธงชาติ เมื่อขบวนเดินหน้าต่อไม่ได้ เขาและแกนนำคนอื่น ๆ จึงย้ายไปยังอาคารอากาศวานีภวัน ซึ่งอยู่ใกล้สำนักงานใหญ่ของคณะกรรมการ และเริ่มปักหลักชุมนุม ปรียังกา คานธี อขิเลศ ยาดัฟ แกนนำพรรคสมัชวาดี และสมาชิกจากพรรคอื่น ๆ หลายพรรคเข้าร่วมการประท้วงในช่วงเวลาต่างกัน

การปักหลักชุมนุมดำเนินไปนานหลายชั่วโมง ราหุล คานธีกล่าวว่าฝ่ายค้านต้องการเข้าพบกรรมการและยื่นข้อกล่าวหาโดยตรง ในที่สุดตำรวจสลายการชุมนุมและควบคุมตัวสมาชิกสภากับผู้สนับสนุน ซึ่งได้รับการปล่อยตัวในคืนนั้น ตำรวจยังรับแจ้งความกล่าวหาว่าราหุล คานธี ปรียังกา คานธี และคนอื่น ๆ เข้าไปในพื้นที่โดยไม่ได้รับอนุญาต พรรคคองเกรสระบุว่าการประท้วงเป็นการตอบโต้ที่ถูกขัดขวางไม่ให้ไปถึงคณะกรรมการ

วันพุธ สมาชิกสภากลุ่ม INDIA กลับมารวมตัวกันหลังรับประทานอาหารกลางวันที่มัลลิการ์จุน คาร์เก ประธานพรรคคองเกรสเป็นเจ้าภาพ จากนั้นขึ้นรถบัสมุ่งหน้าไปยังจันตาร์ มันตาร์ ซึ่งเป็นพื้นที่ชุมนุมที่ได้รับการกำหนดไว้ในเมืองหลวง ตำรวจสกัดขบวนรถใกล้โรงแรมแชงกรี-ลา โดยอ้างข้อจำกัดในการชุมนุมและความจำเป็นต้องขออนุญาตล่วงหน้า เมื่อสมาชิกสภาลงจากรถ ปรียังกา คานธีนอนลงบนถนนพร้อมถือสำเนารัฐธรรมนูญ ตำรวจจึงหามเธอออกไป ขณะที่ราหุล คานธีขัดขืนความพยายามควบคุมตัว สมาชิกสภาและผู้ชุมนุมคนอื่น ๆ ก็ถูกควบคุมตัวเช่นกัน

ผู้สนับสนุนพรรคคองเกรสปีนขึ้นไปบนรถบัสตำรวจที่บรรทุกราหุล คานธี และพรรคระบุว่ายางรถถูกเจาะ ตำรวจย้ายเขาไปยังรถอีกคัน ราหุลถูกนำตัวไปยังสถานีตำรวจถนนบาราคัมบา ส่วนปรียังกา คานธีและแกนนำคนอื่น ๆ บางส่วนถูกนำตัวไปยังสนามกีฬาฉัตรสาล ตามรายงาน ทั้งหมดได้รับการปล่อยตัวหลังผ่านไปราวสองชั่วโมง พรรคคองเกรสกล่าวหาว่าตำรวจใช้กำลังเกินกว่าเหตุ ส่วน BJP กล่าวหาแกนนำฝ่ายค้านว่ายั่วยุให้เกิดความวุ่นวาย ตำรวจยังลงบันทึกคดีที่เกี่ยวข้องกับข้อกล่าวหาเรื่องการขัดขวางหรือทำร้ายร่างกายระหว่างการชุลมุน ข้อกล่าวหาเหล่านี้ยังอยู่ระหว่างการสอบสวน

ข้อกล่าวหาที่ขัดแย้งกันเรื่องการเข้าพบคณะกรรมการสะท้อนอะไร?

คำชี้แจงของคณะกรรมการการเลือกตั้งกับคำชี้แจงของฝ่ายค้านแตกต่างกันในเรื่องความพยายามนัดหมายเข้าพบ คณะกรรมการระบุว่าไม่มีพรรคใดยื่นขอนัดอย่างเป็นทางการก่อนเวลา 16.00 น. วันอังคาร และตำรวจแจ้งในเวลาต่อมาว่าสมาชิกสภากลุ่มใหญ่ต้องการเข้าพบที่อาคารรัฐสภาส่วนต่อขยาย ซึ่งคณะกรรมการระบุว่าไม่ใช่สถานที่ตามขั้นตอนปกติ คณะกรรมการกล่าวว่าได้เสนอส่งเจ้าหน้าที่ระดับสูงไปรับบันทึกข้อเรียกร้องที่นั่นแทน

ราหุล คานธีกล่าวว่าสมาชิกสภาราว 300 คนต้องการเข้าพบกรรมการเพื่อซักถามเรื่องการปรับปรุงบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้ง แกนนำฝ่ายค้านให้เหตุผลว่าผู้แทนที่ได้รับเลือกตั้งควรสามารถยื่นข้อกังวลในนามของผู้มีสิทธิเลือกตั้งได้ ความเห็นที่ไม่ตรงกันเกี่ยวข้องทั้งกับเนื้อหา คือข้อกล่าวหาเกี่ยวกับบัญชีรายชื่อ และขั้นตอน ได้แก่ ใครต้องเป็นผู้ขอนัด การประชุมควรจัดที่ใด และจะรองรับคณะผู้แทนขนาดใหญ่ได้หรือไม่

คณะกรรมการระบุว่าพรรคการเมืองสามารถขอเข้าพบได้ทุกเมื่อ และจะกำหนดนัดหมายตามความพร้อม ขั้นตอนดังกล่าวเป็นช่องทางทางการให้พรรคการเมืองยกประเด็นต่าง ๆ ขึ้นหารือ แต่ไม่สามารถคลี่คลายการเผชิญหน้าเฉพาะหน้าได้ ความพยายามของฝ่ายค้านที่จะเดินขบวนไปยังคณะกรรมการและปักหลักชุมนุมถูกจำกัดโดยตำรวจ ขณะที่คณะกรรมการระบุว่าคณะผู้แทนและสถานที่ที่เสนอไม่เป็นไปตามระเบียบของหน่วยงาน

เหตุใดข้อพิพาทนี้จึงกลายเป็นบททดสอบความเป็นเอกภาพของฝ่ายค้าน?

การชุมนุมเปิดโอกาสให้แกนนำฝ่ายค้านแสดงข้อเรียกร้องร่วมกัน แม้พรรคของพวกเขาจะมีความเห็นแตกต่างกัน พรรคคองเกรส พรรคสมัชวาดี พรรคตรีนามูลคองเกรส พรรคคอมมิวนิสต์อินเดีย (มาร์กซิสต์) พรรคคอมมิวนิสต์อินเดีย และกลุ่มอื่น ๆ เข้าร่วมการประท้วง ตามรายงาน พรรคบิจูชนตะดาล ซึ่งโดยทั่วไปวางตัวห่างจากทั้ง BJP และพรรคคองเกรส ก็เข้าร่วมการเดินขบวนก่อนหน้านี้ด้วย

อย่างไรก็ตาม การเข้าร่วมไม่ได้เป็นไปในทิศทางเดียวกันทั้งหมด พรรคอามอาดมีและพรรคดราวิทา มุนเนตรา คาชากัมไม่ได้เข้าร่วมการประท้วงเมื่อวันอังคาร ขณะที่แกนนำกลุ่ม INDIA บางคนไม่ได้ร่วมรับประทานอาหารกลางวันเมื่อวันพุธเพราะติดภารกิจที่นัดหมายไว้ก่อนหรือได้รับแจ้งกระชั้นชิด การไม่เข้าร่วมเหล่านี้สะท้อนผลประโยชน์ที่แตกต่างกันของแนวร่วมในแต่ละรัฐ แม้แกนนำพรรคต่าง ๆ ยืนยันว่าพรรคฝ่ายค้านยังคงเห็นพ้องกันในการคัดค้าน SIR

สำหรับราหุล คานธี การประท้วงครั้งนี้ยังเป็นส่วนหนึ่งของการรณรงค์ที่กว้างขึ้นเพื่อต่อต้านสิ่งที่เขาเรียกว่า “vote chori” หรือการขโมยคะแนนเสียง พรรคฝ่ายค้านเรียกร้องให้ยุติ SIR คืนชื่อที่พวกเขาระบุว่าถูกลบออกโดยมิชอบ และให้กุมารลาออก คาร์เก ประธานพรรคคองเกรส ยังเรียกร้องให้กลับมาใช้บัตรลงคะแนนกระดาษ ข้อเรียกร้องเหล่านี้ขยายไปไกลกว่าประเด็นเฉพาะหน้าเรื่องการปรับปรุงบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้ง และเชื่อมโยงกับความกังวลในวงกว้างเรื่องความเชื่อมั่นต่อการบริหารจัดการเลือกตั้ง

กลุ่มนักศึกษาและขบวนการพรรคค็อกโรช์ จันตา ที่นำโดยเยาวชน ต่างคัดค้านการปรับปรุงบัญชีและเรียกร้องให้มีการชุมนุมเพิ่มเติม ขบวนการดังกล่าวเชื่อมโยงข้อกังวลเรื่องการเลือกตั้งเข้ากับความไม่พอใจที่กว้างขึ้นต่อการรับผิดชอบของรัฐบาลและประเด็นอื่น ๆ การเข้าร่วมของกลุ่มนี้ทำให้การประท้วงขยายวงเกินกว่ากลุ่มสมาชิกรัฐสภา แม้พรรคฝ่ายค้านและกลุ่มเยาวชนจะเป็นคนละฝ่ายและมีการจัดตั้งกับข้อเรียกร้องของตนเอง

ข้อพิพาททางการเมืองและกฎหมายจะดำเนินต่อไปอย่างไร?

แกนนำฝ่ายค้านระบุว่าจะเดินหน้าประท้วงต่อ โดยสมาชิกสภากลุ่ม INDIA วางแผนจัดการชุมนุมอีกครั้ง และพรรคคองเกรสเรียกร้องให้จัดการประท้วงทั่วทั้งองค์กรระดับรัฐ อำเภอ และท้องถิ่น แกนนำฝ่ายค้านบางคนกล่าวว่าจะมีสมาชิกสภาเข้าร่วมเพิ่มขึ้น การประท้วงอาจเพิ่มแรงกดดันให้คณะกรรมการชี้แจงต่อสาธารณะ แต่ไม่ได้เป็นตัวตัดสินว่าการปรับปรุงบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ หรือมีการลบชื่อใดโดยมิชอบหรือไม่

ข้อพิพาทนี้ไปถึงศาลฎีกาแล้วเช่นกัน ศาลขอให้รัฐบาลกลางและคณะกรรมการการเลือกตั้งชี้แจงต่อคำร้องที่กล่าวหาว่ากุมารตัดสินใจเรื่องสำคัญโดยไม่ได้รับความเห็นชอบจากกรรมการอีกสองคน คณะกรรมการปกป้องกระบวนการตัดสินใจของตน โดยระบุว่าความเห็นต่างเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการ และท้ายที่สุดการตัดสินใจมีมติเป็นเอกฉันท์ กระบวนการพิจารณาของศาลอาจตรวจสอบขั้นตอนการทำงานขององค์กร ขณะที่ข้อพิพาทเฉพาะรายเรื่องการลงทะเบียนอาจดำเนินผ่านช่องทางอุทธรณ์แยกต่างหาก

การดำเนินการของตำรวจกลายเป็นอีกประเด็นโต้แย้ง เจ้าหน้าที่อ้างข้อจำกัดด้านความสงบเรียบร้อยของประชาชนและข้อกำหนดให้ขออนุญาตจัดการประท้วงที่จันตาร์ มันตาร์ สมาชิกสภาฝ่ายค้านกล่าวว่าพวกเขากำลังใช้สิทธิชุมนุมและคัดค้านการที่ตำรวจใช้กำลังนำตัวออกไป ข้อกล่าวหาที่ขัดแย้งกันเรื่องการปฏิบัติหน้าที่ของตำรวจ รวมถึงข้อกล่าวหาเรื่องการทำร้ายร่างกายและการใช้กำลังเกินกว่าเหตุ จะขึ้นอยู่กับผลการสอบสวนและหลักฐานที่หน่วยงานเกี่ยวข้องตรวจสอบ

คำถามสำคัญยังคงอยู่ที่ว่า การปรับปรุงบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งสามารถระบุรายชื่อผู้ไม่มีคุณสมบัติได้อย่างถูกต้อง พร้อมคุ้มครองความสามารถในการใช้สิทธิเลือกตั้งของพลเมืองที่มีคุณสมบัติหรือไม่ จุดประสงค์ที่คณะกรรมการระบุไว้กับข้อกล่าวหาของฝ่ายค้านขัดแย้งกันอย่างชัดเจน ความเชื่อมั่นของสาธารณชนจะขึ้นอยู่กับขั้นตอนที่ชัดเจน ช่องทางที่เข้าถึงได้สำหรับคัดค้านการลบชื่อ และคำชี้แจงที่น่าเชื่อถือเกี่ยวกับวิธีการตัดสินใจ

สรุปประเด็นสำคัญ

• ราหุล คานธี ปรียังกา คานธี วาดรา และแกนนำฝ่ายค้านคนอื่น ๆ ถูกควบคุมตัวเมื่อวันพุธ หลังตำรวจสกัดรถบัสใกล้จันตาร์ มันตาร์

• การควบคุมตัวเกิดขึ้นหลังการปักหลักชุมนุมที่อาคารอากาศวานีภวันเมื่อวันอังคาร หลังตำรวจสกัดขบวนเดินขบวนของฝ่ายค้านที่มุ่งหน้าไปยังคณะกรรมการการเลือกตั้ง

• พรรคฝ่ายค้านเรียกร้องให้กุมารลาออกและระงับกระบวนการทบทวนบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งแบบเข้มข้นพิเศษ

• คณะกรรมการระบุว่าการปรับปรุงมีเป้าหมายเพื่อลบรายชื่อซ้ำและรายชื่อผู้ไม่มีคุณสมบัติ โดยคณะกรรมการและ BJP ปฏิเสธข้อกล่าวหาเรื่องอคติทางการเมือง

• คณะกรรมการระบุว่ายังไม่ได้รับคำขอนัดหมายอย่างเป็นทางการ ก่อนที่ตำรวจจะแจ้งเรื่องข้อเสนอให้คณะผู้แทนซึ่งมีสมาชิกสภาราว 240 คนเข้าพบ

• มีแผนจัดการประท้วงเพิ่มเติม ขณะที่คำร้องต่อศาลฎีกากำลังตรวจสอบข้อกล่าวหาเกี่ยวกับกระบวนการตัดสินใจภายในคณะกรรมการ