บังกลาเทศขอเงินทุนใหม่ ขณะเป้าหมายการปฏิรูปสอดคล้องกับ IMF และธนาคารโลก

ข้อตกลงด้านการปฏิรูปตอบโจทย์ความต้องการเงินทุนเร่งด่วน

บังกลาเทศกำลังขอรับการสนับสนุนงบประมาณราว 4 พันล้านดอลลาร์สำหรับปีงบประมาณ 2026/27 พร้อมเดินหน้ากลยุทธ์ฟื้นฟูระยะ 5 ปี ซึ่งรัฐบาลระบุว่ามีเป้าหมายสำคัญสอดคล้องกับกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) และธนาคารโลก ลำดับความสำคัญรวมถึงการฟื้นฟูธนาคาร เพิ่มรายได้จากภาษี คุ้มครองครัวเรือนยากจน และเปิดโรงงานที่ปิดดำเนินการอีกครั้ง ควบคู่กับการจัดหาเงินทุนเพื่อรองรับต้นทุนการนำเข้าพลังงานที่สูงขึ้น

ศาสตราจารย์ ดร. ราเชด อัล มาห์มุด ติตูเมียร์ ที่ปรึกษาด้านการเงินและการวางแผนของนายกรัฐมนตรี กล่าวที่กรุงเทพฯ เมื่อวันที่ 12 ตุลาคม 2026 ว่ารัฐบาลกับสถาบันทั้งสองบรรลุความสอดคล้องด้านนโยบายในวงกว้าง อามีร์ คอสรู มาห์มุด เชาดูรี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังและการวางแผน ระบุว่าการเจรจากับ IMF ยังคงดำเนินต่อไป และกำลังหารือกรอบความร่วมมือฉบับใหม่กับธนาคารโลก

อย่างไรก็ตาม ความสอดคล้องดังกล่าวยังไม่เท่ากับการอนุมัติแพ็กเกจเงินทุน รัฐมนตรีไม่ได้เปิดเผยขนาดหรือเงื่อนไขของการสนับสนุนเพิ่มเติมที่อาจได้รับ และสถานะของข้อตกลงเดิมระหว่างบังกลาเทศกับ IMF ยังคงเป็นข้อโต้แย้ง รัฐบาลยังมีความเห็นต่างในทางปฏิบัติกับผู้ให้กู้เกี่ยวกับกฎระเบียบภาคธนาคาร การกำหนดราคาพลังงาน และจังหวะการปฏิรูป

ภาวะเศรษฐกิจตั้งต้นอยู่ในเกณฑ์ยากลำบาก IMF บันทึกการเติบโตไว้ที่ 3.7 เปอร์เซ็นต์ในปีงบประมาณ 2024/25 ลดลงจาก 5.8 เปอร์เซ็นต์เมื่อสองปีก่อน ขณะที่รายได้ภาษีคิดเป็นเพียง 6.9 เปอร์เซ็นต์ของผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ การประเมินเมื่อเดือนมกราคมเตือนว่าธนาคารที่อ่อนแอ เงินเฟ้อที่ยืดเยื้อ และรายได้ที่ไม่เพียงพอกำลังถ่วงการฟื้นตัว

ติตูเมียร์กล่าวว่ารัฐบาลจะยังคงรับผิดชอบต่อการเลือกและดำเนินการปฏิรูป เขาอธิบายว่าการลงทุน การผลิตภาคอุตสาหกรรม และการคุ้มครองทางสังคมเป็นส่วนเชื่อมโยงกันของแผนฟื้นฟู ไม่ใช่โครงการแยกส่วนที่สามารถประสบความสำเร็จได้โดยลำพัง

บังกลาเทศต้องการกำหนดแนวทางปฏิรูปด้วยตนเอง

คณะผู้แทนเข้าร่วมการประชุมประจำปีระหว่างวันที่ 12–18 ตุลาคม ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ในกรุงเทพฯ นำโดยเชาดูรี นอกจากนี้ยังประกอบด้วย เอ็มดี โมสตาคูร์ เราะห์มาน ผู้ว่าการธนาคารกลางบังกลาเทศ ดร. เอ็มดี ไครุซซามัน มาจุมเดอร์ ปลัดกระทรวงการคลัง อาห์ซาน ฮาบิบ ประธานรักษาการคณะกรรมการรายได้แห่งชาติ และติตูเมียร์

บังกลาเทศตั้งใจนำเสนอแผนปฏิรูปของตนเอง โดยทยอยดำเนินมาตรการตามลำดับความสำคัญของชาติและภาวะเศรษฐกิจ ติตูเมียร์อธิบายความคาดหวังของประชาชนที่เป็นที่มาของแผนดังกล่าวว่า:

ประชาชนต้องการวินัยในภาคการเงิน การจัดเก็บภาษีให้สูงขึ้นเมื่อเทียบกับ GDP การเพิ่มรายจ่ายด้านการคุ้มครองทางสังคม และการสร้างงานผ่านการพัฒนาอุตสาหกรรม

การประเมินตามมาตรา IV ของ IMF ซึ่งเผยแพร่เมื่อวันที่ 30 มกราคม หลังคณะกรรมการบริหารสรุปการหารือเมื่อวันที่ 26 มกราคม เรียกร้องให้เพิ่มประสิทธิภาพการจัดเก็บรายได้ ขยายตาข่ายรองรับทางสังคม และจัดทำยุทธศาสตร์ปฏิรูปธนาคารที่น่าเชื่อถือ การหารือตามมาตรา IV เป็นการทบทวนเศรษฐกิจของประเทศสมาชิกตามปกติ ไม่ใช่การอนุมัติเงินกู้ใหม่

การประเมินดังกล่าวครอบคลุมช่วงการบริหารของรัฐบาลรักษาการและระยะก่อนการเลือกตั้งระดับชาติ โดยเน้นว่าความเป็นเจ้าของแผนของรัฐบาลชุดใหม่จะมีความสำคัญอย่างยิ่ง การที่รัฐบาลซึ่งเข้ารับตำแหน่งในเดือนตุลาคมยืนยันว่าจะกำกับทิศทางการปฏิรูปจึงสอดคล้องกับจุดยืนส่วนหนึ่งของ IMF แม้การเห็นพ้องเรื่องเป้าหมายจะไม่ได้หมายความว่าตกลงกันได้ในทุกเงื่อนไขหรือกรอบเวลา

ยังอยู่ระหว่างเจรจาโครงการ IMF ฉบับใหม่

บังกลาเทศเข้าร่วมโครงการ IMF วงเงิน 4.7 พันล้านดอลลาร์ในเดือนมกราคม 2023 ซึ่งรัฐบาลรักษาการขยายวงเงินเป็น 5.5 พันล้านดอลลาร์ในเวลาต่อมา รายงานที่เผยแพร่ในขณะนี้ระบุว่ารัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งถอนตัวจากข้อตกลงดังกล่าวในเดือนพฤษภาคม ก่อนครบกำหนด 8 เดือน และต่อมาได้ขอแพ็กเกจใหม่

อย่างไรก็ตาม ข้อโต้แย้งเรื่องการยกเลิกโครงการที่รายงานเมื่อวันที่ 11 ตุลาคมระบุว่า เจ้าหน้าที่บางรายยืนยันว่าข้อตกลงเดิมยังมีผล โดยการเบิกจ่ายงวดที่ 6 ซึ่งหยุดชะงักยังอาจเข้าสู่กระบวนการทบทวนได้ ขณะที่เจ้าหน้าที่รายอื่นตีความคำแถลงของรัฐมนตรีเรื่องการยกเลิกว่าเป็นการปฏิเสธข้อตกลงเดิม ไม่ใช่การยุติการเจรจาเพื่อจัดทำข้อตกลงใหม่

ตัวเลขการเบิกจ่ายก็แตกต่างกันเช่นกัน รายงานที่เผยแพร่ในขณะนี้ระบุว่าได้รับเงิน 3.8 พันล้านดอลลาร์จากการเบิกจ่าย 5 งวด ส่วนตัวเลขจากกระทรวงการคลังที่อ้างในรายงานวันที่ 11 ตุลาคมระบุว่าได้รับ 3.64 พันล้านดอลลาร์จาก 5 งวด ยังไม่มีการชี้แจงให้ตัวเลขทั้งสองตรงกัน

ลำดับเหตุการณ์แสดงให้เห็นว่าเหตุใดการเจรจาที่ยังดำเนินต่อไปจึงไม่ควรถูกเข้าใจว่าเป็นการอนุมัติ:

• มกราคม 2023: บังกลาเทศเข้าร่วมโครงการ IMF เดิมวงเงิน 4.7 พันล้านดอลลาร์
• พฤษภาคม 2026: มีรายงานว่ารัฐบาลตัดสินใจถอนตัวจากข้อตกลงเดิม
• 3 มิถุนายน 2026: IMF ยืนยันว่าบังกลาเทศได้ยื่นขอเข้าร่วมโครงการฉบับใหม่
• 12 ตุลาคม 2026: เชาดูรีกล่าวว่าการหารือยังดำเนินต่อไปในกรุงเทพฯ
• 13 หรือ 14 ตุลาคม 2026: คาดว่าจะมีการเจรจากับ IMF อีกครั้ง

วงเงินราว 4 พันล้านดอลลาร์ที่ต้องการเพื่อสนับสนุนงบประมาณปีงบประมาณ 2026/27 เป็นเป้าหมายที่มุ่งขอจากผู้ให้กู้ทั้งพหุภาคีและทวิภาคี ไม่ใช่ข้อผูกพันที่ IMF ยืนยันแล้ว การสนับสนุนงบประมาณช่วยเป็นเงินทุนสำหรับรายจ่ายของรัฐบาล ต่างจากเงินทุนที่ผูกกับโครงการก่อสร้างหรือพัฒนาเฉพาะด้าน

ต้นทุนพลังงานผลักดันคำขอเงินทุนสำรอง

เชาดูรีกล่าวว่าธนาคารโลกตอบรับในเชิงบวกต่อคำขอของบังกลาเทศที่ต้องการความช่วยเหลือรับมือกับต้นทุนการนำเข้าพลังงานที่สูงขึ้น ความร่วมมือที่มีอยู่ยังดำเนินต่อไป ขณะที่กรอบความร่วมมือฉบับใหม่ยังอยู่ระหว่างการเจรจา และคาดว่าทีมธนาคารโลกจะเดินทางไปธากาเพื่อหารือเพิ่มเติม

รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังอธิบายเหตุผลที่บังกลาเทศต้องการความช่วยเหลือนอกเหนือจากโครงการที่มีอยู่ดังนี้:

ความร่วมมือของเรากับธนาคารโลกภายใต้กรอบความร่วมมือนี้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่โครงการที่มีอยู่เท่านั้น ขณะนี้เกิดวิกฤตระดับโลกในภาคพลังงาน และเราต้องการเงินทุนสำรองไว้รองรับ

ติตูเมียร์ระบุว่าแรงกดดันเพิ่มเติมมาจากความขัดแย้งในตะวันออกกลาง ซึ่งเขากล่าวว่าเริ่มต้นเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ เขากล่าวว่ารัฐบาลยังไม่ได้ปรับราคาพลังงานในประเทศให้สอดคล้องกับระดับตลาดระหว่างประเทศทั้งหมด เพราะต้องการจำกัดภาระของผู้บริโภค การคุ้มครองครัวเรือนในลักษณะนี้ทำให้ต้องจัดหาเงินทุนมารองรับต้นทุนส่วนเพิ่มจากแหล่งอื่น

ข้อเสนอแนะด้านการพัฒนาของธนาคารโลกในเดือนตุลาคมระบุให้ความมั่นคงด้านพลังงานและธรรมาภิบาลเป็นหนึ่งในสามลำดับความสำคัญเร่งด่วนของการปฏิรูป โดยเสนอให้เพิ่มการผลิตก๊าซในประเทศ ปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานสำหรับก๊าซธรรมชาติเหลว เสริมความแข็งแกร่งให้ระบบส่งและจำหน่ายไฟฟ้า ตลอดจนลงทุนในพลังงานหมุนเวียน ระบบกักเก็บพลังงาน และประสิทธิภาพการใช้พลังงาน

ข้อเสนอแนะดังกล่าวยังเสนอกรอบการกำหนดราคาที่โปร่งใส ซึ่งค่อย ๆ ปรับราคาพลังงานให้ใกล้เคียงกับต้นทุนจริง นโยบายเร่งด่วนของรัฐบาลในการคุ้มครองผู้บริโภคกับข้อเสนอแนะด้านราคาของผู้ให้กู้ก่อให้เกิดประเด็นเชิงปฏิบัติในการเจรจา กล่าวคือจะให้ทุนช่วยเหลือในระยะนี้อย่างไร ควบคู่กับการลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงนำเข้าราคาแพง

ยังไม่มีการเปิดเผยวงเงิน เงื่อนไขการจัดหาเงินทุน หรือวันที่คาดว่าจะอนุมัติเงินสำรองด้านพลังงานที่ร้องขอ การจัดหาเงินทุนสำหรับการรับมือกับสภาพภูมิอากาศและโครงสร้างพื้นฐานที่จำเป็นก็อยู่ในวาระของรัฐบาลเช่นกัน

การฟื้นฟูธนาคารต้องทำมากกว่าการเติมเงิน

ติตูเมียร์กล่าวว่าการฟื้นความเชื่อมั่นในธนาคารจำเป็นต้องมีเงินสนับสนุนเพื่อเสริมสภาพคล่อง โดยกำลังหารือร่วมกับบรรษัทการเงินระหว่างประเทศ (IFC) และสถาบันอื่น ๆ IFC เป็นหน่วยงานในกลุ่มธนาคารโลกที่มุ่งเน้นการพัฒนาภาคเอกชน อย่างไรก็ตาม การคาดว่าจะมีส่วนร่วมของ IFC ยังไม่มีการเปิดเผยวงเงินหรือรายชื่อธนาคารที่จะเข้าร่วม

การประเมินของ IMF เมื่อเดือนมกราคมกำหนดแนวทางฟื้นฟูในภาพกว้าง ได้แก่ การประเมินช่องว่างด้านเงินกองทุน การกำหนดความช่วยเหลือจากรัฐบาลอย่างชัดเจน แผนปรับโครงสร้างที่ถูกต้องตามกฎหมาย และการตรวจสอบสินทรัพย์ของธนาคาร การทบทวนคุณภาพสินทรัพย์เป็นการตรวจสอบว่าเงินกู้และสินทรัพย์อื่น ๆ มีมูลค่าตามที่ธนาคารรายงานหรือไม่ รวมถึงตรวจว่ามีการรับรู้ผลขาดทุนอย่างถูกต้องหรือไม่

ตามรายงานสถานการณ์การพัฒนาของธนาคารโลกเมื่อเดือนตุลาคม ธนาคารกลางบังกลาเทศได้ดำเนินการทบทวนดังกล่าวให้กับธนาคารอิสลาม 6 แห่งแล้ว แต่การทบทวนเพิ่มเติมยังคืบหน้าอย่างล่าช้า การเปิดเผยข้อมูลที่มากขึ้นและการปรับให้สอดคล้องกับมาตรฐานบัญชีและกฎระเบียบระหว่างประเทศอย่างใกล้ชิด เผยให้เห็นสินเชื่อผิดนัดที่ก่อนหน้านี้รายงานต่ำกว่าความเป็นจริงและการขาดแคลนเงินกองทุนจำนวนมาก โดยเฉพาะในธนาคารของรัฐและธนาคารอิสลาม

ธนาคารโลกยังชี้ถึงการเปลี่ยนแปลงด้านกฎระเบียบที่ย้อนกลับไปสู่แนวทางเดิม โดยในเดือนมิถุนายน 2026 มีการนำเพดานส่วนต่างดอกเบี้ยของธนาคารที่ 4 เปอร์เซ็นต์กลับมาใช้ ซึ่งเป็นการย้อนกลับนโยบายบางส่วนของกรอบอัตราดอกเบี้ยอิงกลไกตลาดที่เริ่มใช้ในเดือนพฤษภาคม 2024 ส่วนต่างดังกล่าวคือความแตกต่างระหว่างรายได้ที่ธนาคารได้รับจากการปล่อยกู้กับต้นทุนเงินทุนที่ธนาคารจ่าย

สถาบันดังกล่าวแนะนำให้ยกเลิกข้อจำกัดที่แทรกแซงการจัดสรรสินเชื่อ ดำเนินการทบทวนให้เสร็จสิ้น และปรับโครงสร้างธนาคารตามความสามารถในการดำเนินงานอย่างยั่งยืน ส่วน IMF เตือนแยกต่างหากไม่ให้เติมสภาพคล่องแก่ธนาคารที่อ่อนแอโดยไม่มีหลักประกัน จุดยืนเหล่านี้ชี้ว่าการสนับสนุนจากนานาชาติจะขึ้นอยู่กับวิธีจัดการผลขาดทุนของธนาคาร ธรรมาภิบาล และภาระทางการเงินของภาครัฐ ไม่ใช่เพียงการอัดฉีดเงินเพิ่มเติม

การจัดเก็บภาษีต้องรองรับคำมั่นด้านรายจ่าย

ตัวเลขของ IMF ในเดือนมกราคมแสดงให้เห็นขนาดของความท้าทายด้านรายได้ รายรับจากภาษีอยู่ที่ 6.9 เปอร์เซ็นต์ของ GDP ในปีงบประมาณ 2024/25 โดยคาดว่าจะเพิ่มเป็น 7.2 เปอร์เซ็นต์ในปีงบประมาณ 2025/26 และ 9.3 เปอร์เซ็นต์ในปีงบประมาณ 2026/27 หรือเพิ่มขึ้น 2.4 จุดเปอร์เซ็นต์จากระดับเริ่มต้นที่บันทึกไว้ ตัวเลขเหล่านี้เป็นการคาดการณ์ ไม่ใช่หลักฐานว่ารายได้เพิ่มขึ้นแล้ว

ติตูเมียร์กล่าวโทษการยกเว้นภาษีที่มากเกินไปและความไม่เป็นระเบียบในการบริหารจัดเก็บภาษีว่าเป็นสาเหตุของการจัดเก็บที่อ่อนแอ เขากล่าวว่ารายได้ที่ขาดแคลนส่งผลให้การขาดดุลงบประมาณเพิ่มขึ้น และจำกัดรายจ่ายด้านการพัฒนาและการคุ้มครองทางสังคม

ข้อมูลของ IMF ให้รายละเอียดเพิ่มเติมว่า การขาดดุลในปีงบประมาณ 2024/25 ถูกควบคุมไว้ส่วนหนึ่งเพราะรายจ่ายด้านการลงทุนและสังคมต่ำกว่าแผน การขาดดุลรวมเงินให้เปล่าอยู่ที่ 2.9 เปอร์เซ็นต์ของ GDP การจำกัดการขาดดุลด้วยการใช้จ่ายต่ำกว่าแผนแตกต่างจากการเสริมฐานรายได้ให้แข็งแกร่งขึ้น

ธนาคารโลกรายงานว่าการปฏิรูปรายได้ในปีงบประมาณ 2025/26 มีความคืบหน้าเพียงเล็กน้อย โดยเรียกร้องให้แยกการกำหนดนโยบายภาษีออกจากการบริหารจัดเก็บ เชื่อมโยงฐานข้อมูลผู้เสียภาษี และใช้ระบบดิจิทัลเพื่อเพิ่มการปฏิบัติตามกฎระเบียบ นอกจากนี้ยังแนะนำให้ทยอยยกเลิกการยกเว้นภาษีที่ทำให้รายได้ลดลงโดยไม่ก่อให้เกิดประโยชน์ทางเศรษฐกิจอย่างเพียงพอ

ในปีงบประมาณก่อนหน้าไม่มีการเผยแพร่รายงานรายจ่ายภาษีฉบับครอบคลุม แม้จะเป็นข้อกำหนดด้านนโยบาย รายงานดังกล่าวใช้ประเมินรายได้ที่รัฐสูญเสียจากการยกเว้นและการลดหย่อนภาษี การกำหนดให้ยื่นแบบภาษีทางอิเล็กทรอนิกส์และการใช้ระบบชำระเงิน A Challan ถือเป็นความคืบหน้า แต่การไม่มีรายงานทำให้ตรวจสอบได้ยากว่าใครได้รับประโยชน์จากการลดหย่อนภาษีและมีต้นทุนเท่าใด

การคุ้มครองผู้ยากจนต้องมีข้อมูลพื้นฐานที่เชื่อถือได้

ติตูเมียร์กล่าวว่ารัฐบาลตั้งใจช่วยเหลือครัวเรือนยากจนผ่านโครงการต่าง ๆ เช่น บัตรครอบครัว เขาอ้างผลการประเมินจากสถาบันวิจัยอิสระที่ระบุว่าโครงการลักษณะนี้อาจลดอัตราความยากจนได้ราว 5 จุดเปอร์เซ็นต์ภายใน 5 ปี

ตัวเลขดังกล่าวเป็นการคาดการณ์ผล ไม่ใช่ผลลัพธ์ที่วัดได้จริง คำกล่าวของเขาไม่ได้ระบุชื่อสถาบันหรือวิธีคำนวณที่ใช้ประเมิน และไม่ได้เปิดเผยรายละเอียดเรื่องคุณสมบัติผู้มีสิทธิ ระดับสิทธิประโยชน์ หรือแหล่งเงินทุนของโครงการ

คำอธิบายของเขาเกี่ยวกับแนวโน้มความยากจนก็ต้องมีข้อจำกัดกำกับ ติตูเมียร์กล่าวว่ารายงานฉบับล่าสุดของธนาคารโลกแสดงให้เห็นว่าความยากจนเพิ่มขึ้นในช่วงรัฐบาลก่อนหน้า แต่รายงานการประเมินความยากจนและความเสมอภาคของธนาคารโลก ลงวันที่ 27 พฤศจิกายน 2025 ระบุว่าความยากจนลดลงระหว่างปี 2010 ถึง 2022 โดยความคืบหน้าชะลอลงหลังปี 2016

การประเมินดังกล่าวพบว่าประชากรมากกว่าหนึ่งในสามยังเสี่ยงที่จะกลับไปยากจน การเข้าถึงไฟฟ้า สุขาภิบาล และการศึกษาที่ขยายตัวช่วยให้ประชาชน 34 ล้านคนพ้นจากความยากจนหลายมิติ ซึ่งเป็นการวัดความขาดแคลนที่ไม่ได้พิจารณาเฉพาะรายได้

ดังนั้น การประเมินจึงสนับสนุนข้อกังวลเรื่องความเปราะบางและความคืบหน้าที่ชะลอลง แต่ไม่สนับสนุนข้อกล่าวอ้างเหมารวมว่าความยากจนเพิ่มขึ้นตลอดช่วงเวลาที่รายงานครอบคลุม และยังไม่ชี้ขาดแนวโน้มหลังปี 2022 ความแตกต่างนี้มีความสำคัญต่อการวัดว่าความช่วยเหลือใหม่ทำให้ความยากจนลดลงตามที่ตั้งเป้าไว้หรือไม่

เงินเฟ้อทำให้การคุ้มครองครัวเรือนมีความเร่งด่วนยิ่งขึ้น เมื่อเดือนมกราคม IMF คาดการณ์ว่าเงินเฟ้อเฉลี่ยจะอยู่ที่ 8.9 เปอร์เซ็นต์ในปีงบประมาณ 2025/26 และ 6 เปอร์เซ็นต์ในปีงบประมาณ 2026/27 การคาดการณ์เหล่านี้จัดทำก่อนที่รัฐมนตรีจะกล่าวถึงแรงกดดันด้านพลังงานในเดือนตุลาคม จึงไม่ควรถือเป็นประมาณการล่าสุดที่สะท้อนผลกระทบดังกล่าว

เงินทุนสำหรับโรงงานยังมีคำถามเรื่องอัตราดอกเบี้ยที่ไม่มีคำตอบ

รัฐบาลกำลังจัดหาเงินทุนพิเศษเพื่อเปิดโรงงานที่ปิดดำเนินการให้กลับมาอีกครั้งและส่งเสริมการลงทุนใหม่ รายงานหนึ่งเกี่ยวกับคำกล่าวของติตูเมียร์เมื่อวันที่ 12 ตุลาคมระบุว่ามีข้อเสนออัตราดอกเบี้ยติดลบ 7 เปอร์เซ็นต์ ส่วนรายงานอื่นกล่าวถึงเงินทุนพิเศษโดยไม่ได้ระบุอัตรา

ไม่มีการเปิดเผยเงื่อนไขหรือวิธีดำเนินการ จึงยังไม่ชัดเจนว่าอัตราติดลบหมายถึงอัตราดอกเบี้ยตามสัญญา อัตราหลังหักเงินเฟ้อ หรือวิธีคำนวณเงินอุดหนุน การตีความแต่ละแบบจะมีต้นทุนแตกต่างกันสำหรับผู้กู้ ผู้ให้กู้ และรัฐบาล จึงยังไม่อาจนำเสนอตัวเลขนี้ว่าเป็นผลิตภัณฑ์เงินกู้ที่จัดตั้งขึ้นแล้ว

ติตูเมียร์เชื่อมโยงโครงการนี้กับการว่างงานที่เพิ่มขึ้นในหมู่คนหนุ่มสาวและผู้สำเร็จการศึกษา ขณะที่โรงงานยังปิดดำเนินการ เขายกย่องแรงงานข้ามชาติ ผู้ประกอบการธุรกิจเครื่องนุ่งห่ม และผู้หญิงที่ทำงานในระบบ ว่ามีส่วนช่วยต่อความก้าวหน้าทางเศรษฐกิจของบังกลาเทศ และกล่าวว่าการขยายการผลิตจำเป็นต้องดำเนินควบคู่กับการคุ้มครองทางสังคมที่ครอบคลุมมากขึ้น

ตลาดทุนและตลาดตราสารหนี้เป็นแหล่งเงินทุนเพื่อการพัฒนาอีกทางหนึ่งที่เสนอไว้ คณะผู้แทนกำลังผลักดันให้ใช้เงินทุนเอกชนมากขึ้น ควบคู่กับการกู้ยืมจากต่างประเทศและรายได้ภายในประเทศ การหารือในการประชุมธนาคารโลกยังครอบคลุมปัญญาประดิษฐ์ การสร้างงาน และการดึงดูดการลงทุนจากภาคเอกชน แต่ยังไม่มีการประกาศข้อตกลงของบังกลาเทศในประเด็นเหล่านี้

การหารือในไทยมุ่งเป้าอุตสาหกรรมแปรรูปอาหารและการเดินเรือ

การหารือด้านการลงทุนกับหอการค้าไทยมุ่งเน้นสินค้าเกษตร ผลไม้ ผลิตภัณฑ์นม และการแปรรูปอาหารฮาลาล ติตูเมียร์กล่าวถึงมะม่วง ขนุน และลิ้นจี่ว่าเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าลดลงเพราะขาดแคลนห้องเย็นและโรงงานแปรรูปที่เพียงพอ

แนวทางเชื่อมโยงทางการค้าที่เสนอนั้นชัดเจน กล่าวคือการถนอมและแปรรูปที่ดีขึ้นอาจช่วยลดการเน่าเสีย เพิ่มผลตอบแทนให้เกษตรกร และสร้างผลิตภัณฑ์เพื่อการส่งออก ยังไม่มีการเปิดเผยวงเงินลงทุน ที่ตั้งโรงงาน หรือกำหนดการส่งมอบ

บังกลาเทศยังต้องการสร้างเครือข่ายการผลิตร่วมระหว่างสองประเทศ ติตูเมียร์อธิบายรูปแบบที่อาจให้บังกลาเทศผลิตวัตถุดิบ ไทยผลิตสินค้าขั้นกลาง และประกอบเป็นสินค้าสำเร็จรูปเพื่อส่งออก โดยอาจใช้รูปแบบกลับกันกับผลิตภัณฑ์อื่น

การหารือครอบคลุมการเชื่อมต่อทางทะเลระหว่างท่าเรือจิตตะกองกับท่าเรือระนองของไทย ตลอดจนทรัพยากรด้านเกษตรกรรมและประมงในอ่าวเบงกอล ทั้งหมดนี้เป็นขอบเขตความร่วมมือที่อยู่ระหว่างพิจารณา ไม่ใช่การยืนยันว่าจะมีบริการเดินเรือใหม่

รัฐบาลกำลังสำรวจความเป็นไปได้ของข้อตกลงการค้าเสรีกับสมาชิกสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และโอกาสที่เกี่ยวข้องกับความตกลงหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจระดับภูมิภาค คำกล่าวดังกล่าวไม่ได้ยืนยันว่าบังกลาเทศได้รับสิทธิพิเศษด้านภาษีหรือสิทธิในการเข้าถึงตลาดใหม่ภายใต้กรอบดังกล่าว

ในประเด็นอื่น ติตูเมียร์กล่าวว่าการลงทุนจากจีนเริ่มขึ้นแล้ว และกล่าวถึงการติดต่อกับโตโยต้า มารูเบนิ คอร์ปอเรชัน Plug and Play และบริษัทเทคโนโลยีรายใหญ่ ตลอดจนการเดินทางเยือนของคณะผู้แทนสหรัฐฯ การติดต่อเหล่านี้ควรแยกให้ชัดจากข้อผูกพันการลงทุนที่ลงนามแล้ว

เขายังกล่าวว่าธนาคารพัฒนาเอเชียประกาศความช่วยเหลือวงเงิน 5 พันล้านดอลลาร์ และระบุถึงการขยายความร่วมมือกับธนาคารเพื่อการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานแห่งเอเชียและธนาคารพัฒนาอิสลาม อย่างไรก็ตาม ในที่นี้ยังไม่มีการเปิดเผยกำหนดเวลาหรือรายละเอียดการแบ่งสรรวงเงินของธนาคารพัฒนาเอเชีย และไม่ควรนำไปรวมกับเป้าหมายการสนับสนุนงบประมาณ 4 พันล้านดอลลาร์ที่แยกต่างหาก ราวกับว่าเงินทุนทั้งหมดได้รับอนุมัติและพร้อมเบิกจ่ายทันที

ประเด็นสำคัญ

• บังกลาเทศระบุว่าลำดับความสำคัญในการฟื้นฟูมีเป้าหมายด้านการปฏิรูปสอดคล้องกับ IMF และธนาคารโลกในภาพรวม แต่เงินทุนใหม่ยังอยู่ระหว่างการเจรจา
• รัฐบาลต้องการเงินสนับสนุนงบประมาณราว 4 พันล้านดอลลาร์จากผู้ให้กู้หลายรายสำหรับปีงบประมาณ 2026/27
• คาดว่าจะมีการเจรจากับ IMF เพิ่มเติมในวันที่ 13 หรือ 14 ตุลาคม และทีมธนาคารโลกคาดว่าจะเดินทางไปธากา
• สถานะของโครงการ IMF เดิมและยอดเงินที่มีรายงานว่าเบิกจ่ายแล้ว ยังคงเป็นข้อโต้แย้ง
• การทบทวนธนาคาร การจัดเก็บภาษี และการปฏิรูปพลังงานเป็นบททดสอบสำคัญของการดำเนินนโยบาย
• การประเมินความยากจนของธนาคารโลกบันทึกว่าความยากจนลดลงจนถึงปี 2022 แต่ความคืบหน้าชะลอลงหลังปี 2016 และประชาชนยังมีความเปราะบางสูง
• ยังไม่มีการเปิดเผยเงื่อนไขเงินทุนสำหรับโรงงาน ข้อผูกพันการลงทุนจากไทย หรือกำหนดเวลาการช่วยเหลือจากธนาคารพัฒนาเอเชียที่มีรายงานไว้