วาระครบรอบการเป็นสมาชิกมาพร้อมคำถามที่ยังไร้ข้อยุติเรื่องผู้แทน
เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน 2026 อัฟกานิสถานครบรอบ 80 ปีในฐานะสมาชิกองค์การสหประชาชาติ ประเทศยังคงเป็นสมาชิกขององค์กร แต่ยูเอ็นยังไม่รับรองผู้ที่ตาลีบันเสนอชื่อให้เป็นผู้แทนประเทศ นักการทูตที่ได้รับแต่งตั้งในสมัยรัฐบาลอัฟกานิสถานชุดก่อนยังคงครองที่นั่งของอัฟกานิสถานในคณะผู้แทนยูเอ็นที่นิวยอร์ก เจนีวา และเวียนนา
สารบัญ
ข้อพิพาทนี้เกี่ยวกับว่าใครมีสิทธิพูดแทนอัฟกานิสถาน ไม่ใช่เรื่องที่อัฟกานิสถานเป็นสมาชิกหรือไม่ วันที่เข้าเป็นสมาชิกตามข้อมูลของยูเอ็นคือ 19 พฤศจิกายน 1946 แม้บางแหล่งจะระบุเป็นปี 1947 แต่ปี 1946 คือปีที่ใช้ระบุวาระครบรอบ 80 ปี และเป็นปีที่บันทึกไว้เป็นวันที่อัฟกานิสถานเข้าเป็นสมาชิก
นาซีร์ อาหมัด ฟาอิก ซึ่งดำรงตำแหน่งอุปทูตประจำคณะผู้แทนอัฟกานิสถานในนิวยอร์กตั้งแต่เดือนธันวาคม 2021 ให้สัมภาษณ์กับวีโอเอว่า ยูเอ็นปฏิเสธความพยายามของตาลีบันที่จะเข้าครองที่นั่ง คณะกรรมการตรวจสอบหนังสือแต่งตั้งผู้แทนของยูเอ็นยังไม่มีมติเป็นที่สุดเกี่ยวกับผู้ที่ตาลีบันเสนอชื่อตั้งแต่เดือนสิงหาคม 2021 และสมัชชาใหญ่ได้เลื่อนการพิจารณาหนังสือแต่งตั้งผู้แทนที่แข่งขันกันซ้ำแล้วซ้ำเล่า ส่งผลให้ผู้ได้รับแต่งตั้งจากรัฐบาลชุดก่อนยังคงปฏิบัติหน้าที่ ขณะที่คำถามดังกล่าวยังไม่มีข้อยุติ
ฟาอิกกล่าวว่า การตัดสินใจดังกล่าวสะท้อนว่ารัฐบาลต่าง ๆ ยังไม่พร้อมที่จะรับรองหรือทำให้ความสัมพันธ์กับตาลีบันเป็นปกติ ในฐานะรัฐบาลที่ชอบธรรมของอัฟกานิสถาน รัสเซียเป็นประเทศเดียวที่แหล่งข้อมูลระบุว่าได้รับรองรัฐบาลตาลีบันอย่างเป็นทางการ แม้จะมีหลายประเทศที่ยังคงมีความสัมพันธ์ในการทำงานกับรัฐบาลดังกล่าว ตาลีบันเรียกการที่ยูเอ็นไม่ยอมโอนที่นั่งให้ว่าไม่เป็นธรรม และเรียกร้องให้องค์กรรับรองผู้มีอำนาจของตน
ยูเอ็นกำลังตัดสินเรื่องใด?
ประเทศสมาชิกแต่ละประเทศมีที่นั่งในยูเอ็น แต่รัฐบาลของประเทศนั้นต้องระบุว่าใครมีอำนาจเป็นผู้แทน หนังสือแต่งตั้งผู้แทนคือเอกสารและคำกล่าวอ้างที่ใช้ยืนยันว่าผู้แทนมีอำนาจดังกล่าว เมื่อกลุ่มคู่แข่งต่างอ้างสิทธิในที่นั่งเดียวกัน ยูเอ็นสามารถเลื่อนการตัดสินใจได้ ในกรณีของอัฟกานิสถาน นั่นหมายถึงนักการทูตที่ได้รับแต่งตั้งก่อนตาลีบันกลับมามีอำนาจยังคงเป็นผู้แทนประเทศต่อไป
ความแตกต่างนี้มีผลในทางปฏิบัติ แม้อัฟกานิสถานจะยังเป็นสมาชิกต่อเนื่องท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงรัฐบาล แต่ตาลีบันยังไม่ได้เข้าควบคุมการเป็นผู้แทนอัฟกานิสถานในยูเอ็น ฟาอิกปฏิบัติหน้าที่ในนิวยอร์ก ขณะที่นาซีร์ อาหมัด อันดิชา ยังคงเป็นผู้แทนถาวรของอัฟกานิสถานประจำเจนีวา คณะผู้แทนในเวียนนาและเจนีวาก็ยังนำโดยนักการทูตที่ได้รับการรับรองจากรัฐบาลตามรัฐธรรมนูญชุดสุดท้าย
คณะผู้แทนอัฟกานิสถานในนิวยอร์กนำโดยอุปทูต ซึ่งเป็นนักการทูตที่บริหารสถานเอกอัครราชทูตหรือคณะผู้แทนโดยไม่ได้ดำรงตำแหน่งเอกอัครราชทูตเต็มรูปแบบ บทบาทนี้ทำให้ฟาอิกเข้าร่วมและกล่าวถ้อยแถลงได้ แต่ซูรายา ดาลิล และอันดิชา อดีตนักการทูตอัฟกานิสถานกล่าวว่า การค้างชำระค่าบำรุงสมาชิกยูเอ็นทำให้ผู้แทนประเทศไม่สามารถเจรจาและลงคะแนนเสียงได้ พวกเขาระบุว่าเสียงของอัฟกานิสถานถูกลดทอนลงจนเหลือเพียงการให้ข้อมูลประกอบเป็นส่วนใหญ่ ขณะที่มีการหารือกฎระหว่างประเทศ
ข้อพิพาทพัฒนาขึ้นอย่างไร
การชิงสิทธิในที่นั่งครั้งนี้เป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ที่ยาวนาน ซึ่งที่นั่งของอัฟกานิสถานยังคงอยู่กับนักการทูตที่ไม่ได้รับการแต่งตั้งจากผู้ปกครองในกรุงคาบูล วันสำคัญต่าง ๆ แสดงให้เห็นทั้งประวัติการเป็นสมาชิกยูเอ็นอันยาวนานของประเทศและข้อพิพาทเรื่องหนังสือแต่งตั้งผู้แทนที่ยังไม่มีข้อยุติ
- 27 กันยายน 1934: อัฟกานิสถานเข้าเป็นสมาชิกสันนิบาตชาติ องค์กรระหว่างประเทศที่เกิดขึ้นก่อนยูเอ็น
- 19 พฤศจิกายน 1946: อัฟกานิสถานเข้าเป็นสมาชิกยูเอ็นในรัชสมัยของกษัตริย์โมฮัมหมัด ซาฮีร์ ชาห์ เอ. ฮุเซน อาซิซ ลงนามในหนังสือแสดงเจตจำนงเข้าเป็นภาคีของกฎบัตรยูเอ็น และมีการเชิญธงอัฟกานิสถานขึ้นสู่ยอดเสาที่สำนักงานใหญ่ชั่วคราวของสมัชชาใหญ่ ณ ฟลัชชิง เมโดวส์ นิวยอร์ก
- 1952: โมฮัมหมัด กาบีร์ ลูดิน เริ่มปฏิบัติหน้าที่ในฐานะผู้แทนถาวรคนแรกของอัฟกานิสถานประจำยูเอ็น
- 1958 ถึง 1979: อับดุล เราะห์มาน ปาซวัก ดำรงตำแหน่งผู้แทนถาวร ในปี 1966 เขาได้รับเลือกเป็นประธานสมัชชาใหญ่สมัยที่ 21
- 1996 ถึง 2001: ยูเอ็นไม่รับรองผู้แทนตาลีบันในช่วงที่ตาลีบันครองอำนาจครั้งแรก
- สิงหาคม 2021: ตาลีบันกลับมามีอำนาจ ยูเอ็นไม่ได้โอนที่นั่งอัฟกานิสถานให้แก่ผู้ที่ตาลีบันเสนอชื่อ
- ธันวาคม 2021: ฟาอิกเข้ารับตำแหน่งอุปทูตประจำคณะผู้แทนในนิวยอร์ก
- 18 พฤศจิกายน 2026: คณะผู้แทนอัฟกานิสถานในนิวยอร์ก เจนีวา และเวียนนา จัดงานออนไลน์เพื่อรำลึกถึงความร่วมมือกับยูเอ็นตลอดแปดทศวรรษ
- 19 พฤศจิกายน 2026: อัฟกานิสถานครบรอบ 80 ปีการเป็นสมาชิกยูเอ็น
ดังนั้นภาวะชะงักงันในปัจจุบันจึงเป็นครั้งที่สองที่ยูเอ็นปฏิเสธไม่รับรองผู้แทนตาลีบัน ในช่วงแรกระหว่างปี 1996 ถึง 2001 ราวัน เอ.จี. ฟาร์ฮาดี เป็นผู้แทนอัฟกานิสถาน หลังตาลีบันกลับมามีอำนาจในปี 2021 นักการทูตที่ได้รับแต่งตั้งจากรัฐบาลสาธารณรัฐชุดก่อนยังคงปฏิบัติหน้าที่ต่อไป
ผลงานทางการทูตของอัฟกานิสถานครอบคลุมมากกว่าเรื่องที่นั่ง
ประวัติของอัฟกานิสถานในยูเอ็นมีมากกว่าเรื่องการเป็นสมาชิก นักการทูตของประเทศผลักดันสิทธิของประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเล ซึ่งไม่มีชายฝั่งและต้องพึ่งพาการขนส่งผ่านประเทศอื่นเพื่อเข้าถึงทะเล นักกฎหมายชาวอัฟกัน อับดุล ฮาคิม ตาบิบี ผลักดันประเด็นนี้ในการประชุมนานาชาติ และหลักการที่เกิดขึ้นได้ถูกรวมไว้ในภาค X ของอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเลปี 1982
การได้รับเลือกของปาซวักให้เป็นประธานสมัชชาใหญ่ในปี 1966 ถือเป็นอีกหนึ่งความสำเร็จสำคัญ อัฟกานิสถานยังเป็นหนึ่งในประเทศมุสลิมที่มีประชากรส่วนใหญ่ ซึ่งลงมติเห็นชอบปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชนในปี 1948 เป็นกลุ่มแรก ๆ ต่อมาในช่วงหลายทศวรรษ ประเทศได้เข้าร่วมข้อตกลงด้านสิทธิมนุษยชนฉบับสำคัญหลายฉบับ รวมถึงสนธิสัญญาว่าด้วยการเลือกปฏิบัติ การทรมาน และสิทธิสตรี
อัฟกานิสถานได้รับเลือกเป็นสมาชิกคณะมนตรีสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติเป็นครั้งแรก ในวาระปี 2018 ถึง 2020 นอกจากนี้ยังส่งผู้หญิงเข้าดำรงตำแหน่งทางการทูตระดับสูง อเดลา ราซ เป็นผู้หญิงคนแรกของประเทศที่ดำรงตำแหน่งผู้แทนถาวรประจำยูเอ็นในนิวยอร์กเมื่อปี 2019 ขณะที่ดาลิลเป็นหัวหน้าคณะผู้แทนในเจนีวาระหว่างปี 2015 ถึง 2019
ประวัติศาสตร์ดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของข้อโต้แย้งที่ดาลิลและอันดิชาหยิบยกขึ้นมา โดยทั้งคู่เคยเป็นผู้แทนอัฟกานิสถานประจำยูเอ็นในเจนีวา พวกเขากล่าวว่าคณะผู้แทนยังคงทำงานเพื่อประชาชนอัฟกานิสถานและเพื่อพันธกรณีระหว่างประเทศที่ประเทศยอมรับมาตลอดหลายทศวรรษ พวกเขามองว่าข้อพิพาทในปัจจุบันเป็นการสะดุดของความต่อเนื่องทางการทูต ไม่ใช่การเปลี่ยนแปลงสถานะสมาชิกของอัฟกานิสถาน
สิทธิและการรับรองมีความเชื่อมโยงกันอย่างใกล้ชิด
ชินไก คาโรกไฮล์ อดีตเอกอัครราชทูตอัฟกานิสถานประจำแคนาดา กล่าวว่า ตาลีบันไม่สามารถสร้างความชอบธรรมได้ทั้งในประเทศและในระดับนานาชาติ เธอกล่าวว่าเงื่อนไขที่เชื่อมโยงกับการได้รับการรับรองจากนานาชาติ ได้แก่ การเคารพสิทธิมนุษยชน การมีรัฐบาลที่ทุกฝ่ายมีส่วนร่วม และความพยายามต่อต้านการก่อการร้าย คาโรกไฮล์ยังเห็นว่า ตาลีบันไม่ปฏิบัติตามพันธกรณีที่อัฟกานิสถานเคยยอมรับผ่านสนธิสัญญาและคำประกาศต่าง ๆ
นับตั้งแต่ขึ้นสู่อำนาจ ตาลีบันออกคำสั่งมากกว่า 100 ฉบับที่ส่งผลกระทบต่อผู้หญิงและเด็กหญิง ตามข้อมูลของดาลิลและอันดิชา เด็กหญิงถูกห้ามเรียนต่อหลังจบชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 และข้อจำกัดต่าง ๆ จำกัดการเข้าถึงงานจำนวนมาก บริการสุขภาพ ชีวิตสาธารณะ และเสรีภาพในการเดินทางของผู้หญิง นอกจากนี้ ผู้หญิงที่ทำงานให้ยูเอ็นในอัฟกานิสถานยังถูกห้ามเข้าไปในสถานที่ของยูเอ็นภายในประเทศ
ฟาอิกกล่าวว่า คณะผู้แทนของเขามุ่งทำให้เสียงของชาวอัฟกันยังคงได้รับการรับฟัง โดยเฉพาะเสียงของผู้หญิงและเด็กหญิง เขาระบุว่า สิทธิของเด็กหญิงในการศึกษาและการทำงาน เสรีภาพของพลเมืองทุกคน และการมีส่วนร่วมในการกำหนดอนาคตของอัฟกานิสถาน เป็นประเด็นสำคัญที่ความพยายามของนานาชาติควรให้ความสำคัญ
สารของเราชัดเจน: ต้องไม่ลืมประชาชนชาวอัฟกัน สิทธิของเด็กหญิงในการศึกษาและการทำงาน สิทธิและเสรีภาพของพลเมืองทุกคน ตลอดจนการมีส่วนร่วมในการกำหนดอนาคตของประเทศ ควรเป็นหัวใจสำคัญของความพยายามระดับนานาชาติ
คำถามเรื่องการรับรองยังส่งผลต่อการที่ตาลีบันจะอ้างสิทธิพูดแทนอัฟกานิสถานในเวทีระหว่างประเทศได้หรือไม่ ประเทศอื่นอาจติดต่อกับผู้มีอำนาจในกรุงคาบูลในทางปฏิบัติ แต่การรับรองอย่างเป็นทางการกับความสัมพันธ์ในการทำงานประจำวันไม่ใช่เรื่องเดียวกัน ที่นั่งในยูเอ็นยังคงเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่เห็นความแตกต่างนี้ได้ชัดเจนที่สุด
วาระครบรอบสะท้อนบทบาทของยูเอ็นอย่างไร
ริชาร์ด เบนเนตต์ ผู้รายงานพิเศษของยูเอ็นด้านสิทธิมนุษยชนในอัฟกานิสถาน กล่าวว่า องค์กรได้ให้ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม ดำเนินโครงการพัฒนา บันทึกการละเมิดสิทธิ และสนับสนุนการเจรจาและความพยายามสร้างสันติภาพ เขากล่าวว่าวาระครบรอบยังเป็นโอกาสให้พิจารณาว่าการมีส่วนร่วมของนานาชาติยังบกพร่องในด้านใดบ้าง
เบนเนตต์กล่าวถึงการถดถอยของสิทธิผู้หญิงและเด็กหญิงชาวอัฟกัน หลังมีความก้าวหน้าตลอดสองทศวรรษ เขาระบุว่าประชาคมระหว่างประเทศประสบปัญหาในการตอบสนองอย่างมีประสิทธิภาพ การประเมินของเขาชี้ให้เห็นข้อจำกัดของภาวะชะงักงันทางการทูต กล่าวคือ การคงที่นั่งของนักการทูตจากรัฐบาลชุดก่อน ไม่ได้ทำให้สิทธิกลับคืนมา หรือยุติข้อถกเถียงว่าใครเป็นผู้ปกครองอัฟกานิสถานได้ด้วยตัวเอง
แม้จะมีส่วนร่วมกับนานาชาติมาหลายทศวรรษ แต่อัฟกานิสถานยังคงมีการละเมิดสิทธิมนุษยชนอย่างร้ายแรง ตัวอย่างที่เจ็บปวดที่สุดประการหนึ่งคือสถานการณ์ของผู้หญิงและเด็กหญิงชาวอัฟกัน หลังมีความก้าวหน้าตลอดสองทศวรรษ พวกเธอกลับสูญเสียสิทธิและเสรีภาพที่ต่อสู้จนได้มาไปมากมาย ขณะที่ประชาคมระหว่างประเทศประสบปัญหาในการตอบสนองอย่างมีประสิทธิภาพ
ความสามารถของฟาอิกในการกล่าวถ้อยแถลงที่ยูเอ็นทำให้ข้อกังวลของชาวอัฟกันมีพื้นที่ในวงหารือระหว่างประเทศ อย่างไรก็ตาม ดาลิลและอันดิชากล่าวว่า การค้างชำระค่าบำรุงสมาชิกทำให้คณะผู้แทนไม่สามารถเจรจาและลงคะแนนเสียงได้ ช่องว่างนี้มีความสำคัญเมื่อรัฐต่าง ๆ ตัดสินใจในประเด็นต่าง ๆ เช่น กฎหมายมนุษยธรรม การเงินด้านสภาพภูมิอากาศ สาธารณสุข และเทคโนโลยีใหม่ ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่ออัฟกานิสถาน แม้ผู้แทนของประเทศจะไม่มีส่วนช่วยกำหนดกฎเกณฑ์ขั้นสุดท้าย
ชุคเรีย บารักไซ อดีตสมาชิกรัฐสภาอัฟกานิสถานและเอกอัครราชทูตประจำประเทศนอร์เวย์ กล่าวว่า นโยบายของตาลีบันทำให้อัฟกานิสถานถูกโดดเดี่ยว และความต้องการของประชาชนเกี่ยวกับระบบการเมืองของประเทศถูกเพิกเฉย งานฉลองครบรอบที่จัดโดยคณะผู้แทนอัฟกานิสถานทั้งสามแห่งให้ความสำคัญกับประวัติศาสตร์การทูตและความร่วมมือในอนาคตของประเทศ ขณะที่คำถามสำคัญเรื่องผู้แทนยังไม่มีข้อยุติ
เรื่องใดยังไม่มีข้อยุติ?
ยูเอ็นยังไม่ประกาศมติเป็นที่สุดเกี่ยวกับผู้แทนที่ตาลีบันเสนอชื่อ หรือกำหนดวันยุติข้อพิพาทเรื่องหนังสือแต่งตั้งผู้แทน อัฟกานิสถานยังคงเป็นสมาชิก และนักการทูตจากรัฐบาลชุดก่อนยังคงครองที่นั่ง การเปลี่ยนแปลงครั้งต่อไปขึ้นอยู่กับการตัดสินใจของยูเอ็นว่าใครมีอำนาจเป็นผู้แทนประเทศ
ภาวะเผชิญหน้าทำให้เห็นประเด็นสองเรื่องที่แยกจากกัน ได้แก่ ใครเป็นผู้แทนอัฟกานิสถานในระดับนานาชาติ และจะจัดการกับสิทธิและความต้องการของประชาชนภายในประเทศอย่างไร วาระครบรอบ 80 ปีเป็นเครื่องหมายของประวัติการมีส่วนร่วมทางการทูตพหุภาคีของอัฟกานิสถานที่ยาวนาน ขณะที่ข้อพิพาทในปัจจุบันแสดงให้เห็นว่าการไม่มีข้อยุติเรื่องผู้แทนอาจจำกัดการมีส่วนร่วมดังกล่าวได้อย่างไร
ประเด็นสำคัญ
- อัฟกานิสถานเข้าเป็นสมาชิกยูเอ็นเมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน 1946 และครบรอบ 80 ปีการเป็นสมาชิกในปี 2026
- ยูเอ็นไม่ได้โอนที่นั่งอัฟกานิสถานให้ตาลีบัน นักการทูตที่ได้รับแต่งตั้งจากรัฐบาลชุดก่อนยังคงปฏิบัติหน้าที่
- คณะกรรมการตรวจสอบหนังสือแต่งตั้งผู้แทนยังไม่มีมติเป็นที่สุดเกี่ยวกับผู้ที่ตาลีบันเสนอชื่อตั้งแต่เดือนสิงหาคม 2021
- ฟาอิกเป็นหัวหน้าคณะผู้แทนอัฟกานิสถานในนิวยอร์ก ขณะที่อันดิชาเป็นผู้แทนประเทศในเจนีวา
- อดีตนักการทูตกล่าวว่าการค้างชำระค่าบำรุงยูเอ็นทำให้ผู้แทนอัฟกานิสถานไม่สามารถเจรจาและลงคะแนนเสียงได้
- นักการทูตอัฟกานิสถานเคยดำรงตำแหน่งระดับสูงในยูเอ็น และมีส่วนร่วมในการจัดทำกฎระหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิมนุษยชนและการเข้าถึงทะเล
- ข้อจำกัดด้านสิทธิสตรียังคงเป็นข้อกังวลสำคัญของนานาชาติเกี่ยวกับรัฐบาลตาลีบัน






