ศาลฮ่องกงเพิกถอนคำพิพากษาคดีฉ้อโกงของจิมมี ไล แต่เจ้าพ่อสื่อยังถูกจำคุก

ชัยชนะทางกฎหมายที่หาได้ยาก ท่ามกลางการถูกคุมขังต่อเนื่อง

จิมมี ไล เจ้าพ่อสื่อวัย 78 ปี ผู้สนับสนุนประชาธิปไตยและผู้ก่อตั้งหนังสือพิมพ์ Apple Daily ซึ่งปิดตัวไปแล้ว ได้รับชัยชนะทางกฎหมายที่หาได้ยากเมื่อวันพฤหัสบดี หลังศาลอุทธรณ์ฮ่องกงเพิกถอนคำพิพากษาคดีฉ้อโกงเมื่อปี 2022 ศาลอุทธรณ์ยกเลิกโทษจำคุก 5 ปี 9 เดือน ซึ่งลงโทษจากข้อกล่าวหาละเมิดสัญญาเช่าที่สำนักงานใหญ่ Apple Daily โดยวินิจฉัยว่าศาลชั้นต้นตีความหน้าที่ตามสัญญาและมาตรฐานการรับฟังพยานหลักฐานผิดพลาดอย่างมีนัยสำคัญ คำตัดสินนี้นับเป็นหนึ่งในไม่กี่ครั้งที่มหาเศรษฐีนักเคลื่อนไหว ซึ่งเรียกตัวเองว่า "นักโทษการเมือง" เป็นฝ่ายชนะในสภาพแวดล้อมทางกฎหมายของฮ่องกงที่เข้มงวดขึ้นเรื่อย ๆ

แม้ประสบความสำเร็จในกระบวนการทางกฎหมายครั้งนี้ ไลยังคงถูกคุมขังเดี่ยวในเรือนจำความมั่นคงสูงสุด ซึ่งเขาถูกคุมขังมานานห้าปีแล้ว เพียงไม่กี่สัปดาห์ก่อนคำตัดสินนี้ ศาลอีกแห่งหนึ่งพิพากษาจำคุกเขา 20 ปีภายใต้กฎหมายความมั่นคงแห่งชาติที่ปักกิ่งบังคับใช้ จากความผิดหลายข้อหา รวมถึงสมคบคิดกับกองกำลังต่างชาติและเผยแพร่เนื้อหาปลุกระดม ช่วงเวลาที่ศาลอุทธรณ์มีคำตัดสินทำให้ครอบครัวของไลและผู้สังเกตการณ์นานาชาติเกิดข้อกังขา โดยมองว่าเป็นเพียงการแก้ไขข้อผิดพลาดทางเทคนิคอย่างจำกัด ซึ่งไม่ได้เปลี่ยนความเป็นจริงที่ว่าเขายังคงถูกคุมขังด้วยข้อกล่าวหาที่มีมิติทางการเมือง

ทั้งไลและหว่อง ไหวเคือง จำเลยร่วม ไม่ได้มาศาลในวันอ่านคำตัดสิน แม้ประธานผู้พิพากษาเจเรมี พูนอนุญาตให้ทั้งคู่ไม่ต้องเข้าร่วม หว่อง อดีตผู้บริหารของ Next Digital วัย 61 ปี รับโทษจำคุก 21 เดือนจากความผิดที่ถูกกล่าวหาเดียวกันครบแล้ว ก่อนคำพิพากษาจะถูกเพิกถอน คำตัดสินนี้มีผลต่อชายทั้งสองเท่ากัน โดยลบประวัติอาชญากรรมจากข้อหาฉ้อโกง แต่ไลยังคงอยู่ในเรือนจำเนื่องจากคำพิพากษาคดีความมั่นคงแห่งชาติอีกคดี ซึ่งมีโทษหนักที่สุดเท่าที่เคยลงภายใต้กฎหมายที่เป็นข้อถกเถียงนี้

เหตุผลของศาล: ข้อผิดพลาดทางกฎหมายและหน้าที่ตามสัญญา

คำวินิจฉัยของศาลอุทธรณ์ ซึ่งอ่านโดยประธานผู้พิพากษาเจเรมี พูน พร้อมด้วยผู้พิพากษาแอนเธีย แปง และเดเร็ก แปง มุ่งพิจารณาความแตกต่างทางกฎหมายเชิงเทคนิคแต่สำคัญเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างผู้ให้เช่ากับผู้เช่า และความรับผิดทางอาญาฐานฉ้อโกง คำพิพากษาในปี 2022 ซึ่งผู้พิพากษาศาลแขวงสแตนลีย์ ชานเป็นผู้ตัดสิน ระบุว่าไลละเมิดเงื่อนไขสัญญาเช่าของ Apple Daily กับ Hong Kong Industrial Estates Corporation ด้วยการอนุญาตให้บริษัทที่ปรึกษาส่วนตัวของเขา Dico Consultants Ltd ดำเนินงานภายในสถานที่ซึ่งกำหนดให้ใช้สำหรับพิมพ์และจัดพิมพ์หนังสือพิมพ์เท่านั้น อัยการโต้แย้งว่าการกระทำดังกล่าวเป็นการฉ้อโกงตามมาตรา 16A แห่งกฎหมายว่าด้วยการลักทรัพย์ เนื่องจากไลและหว่องถูกกล่าวหาว่าปกปิดข้อตกลงนี้จากเจ้าของสถานที่ซึ่งเป็นหน่วยงานของรัฐ

ผู้พิพากษาศาลอุทธรณ์เห็นว่าเหตุผลดังกล่าวไม่มีมูลทางกฎหมาย โดยวินิจฉัยตามหลักกฎหมายจารีตประเพณีที่ยอมรับกันมายาวนานเกี่ยวกับการเช่าทรัพย์สินเชิงพาณิชย์ว่า Apple Daily Printing ไม่มีหน้าที่ต้องแจ้งผู้ให้เช่าถึงการละเมิดข้อจำกัดการใช้สถานที่ "ศาลเห็นว่า Apple Daily Printing ไม่มีหน้าที่ต่อ Corporation ในการเปิดเผยการละเมิดข้อจำกัดการใช้สถานที่หรือข้อกำหนดห้ามโอนสิทธิ ซึ่งเกิดจากการที่ Dico เข้าครอบครองและใช้สถานที่ดังกล่าว" คำวินิจฉัยระบุ นอกจากนี้ ศาลยังวินิจฉัยว่าแม้จะมีหน้าที่ดังกล่าวจริง ก็ไม่อาจถือไลและหว่องเป็นการส่วนตัวต้องรับผิดทางอาญาตามกฎหมายได้

ที่สำคัญ ผู้พิพากษาเห็นว่าอัยการพิสูจน์ไม่ได้จนสิ้นสงสัยตามสมควรว่าจำเลยให้ข้อมูลอันเป็นเท็จเกี่ยวกับการใช้สถานที่ ในการพิจารณาคดีครั้งแรก ทนายฝ่ายจำเลย เดเร็ก ชาน โต้แย้งว่า Dico สนับสนุนงานจัดพิมพ์ของหนังสือพิมพ์ ไม่ได้ทำหน้าที่เพื่อประโยชน์ส่วนตัวล้วน ๆ โดยชี้ว่าบริษัทถือหุ้น 49 เปอร์เซ็นต์ใน Apple Daily ในช่วงต้นของเวลาที่เกี่ยวข้อง และมีความเชื่อมโยงกับ Next Animation ซึ่งผลิตเนื้อหาให้แพลตฟอร์มออนไลน์ของหนังสือพิมพ์ ศาลอุทธรณ์สรุปว่า "เหตุผลของผู้พิพากษาศาลชั้นต้นที่เห็นว่าผู้ยื่นคำร้องต้องรับผิดฐานปกปิดข้อมูลตามที่ฝ่ายโจทก์กล่าวอ้างนั้นไม่อาจรับฟังได้"

คดีความมั่นคงแห่งชาติ: โทษจำคุก 20 ปี

แม้การยกฟ้องคดีฉ้อโกงจะขจัดภาระทางกฎหมายข้อหนึ่ง แต่ไม่ได้กระทบคดีความมั่นคงแห่งชาติที่มีผลร้ายแรงกว่ามาก ซึ่งจะทำให้ไลต้องอยู่ในเรือนจำอย่างน้อยจนถึงปี 2042 เมื่อเขาจะมีอายุ 95 ปี ในเดือนกุมภาพันธ์ 2026 ศาลชั้นต้นพิพากษาว่าไลมีความผิดหลังการพิจารณาคดีนาน 156 วัน ในข้อหาสมคบคิดกับกองกำลังต่างชาติสองกระทง และสมคบคิดเผยแพร่เนื้อหาปลุกระดมหนึ่งกระทง ผู้พิพากษาสามคนในคดีนี้ระบุว่าเขาเป็น "ผู้บงการ" แผนการล็อบบี้รัฐบาลต่างชาติ รวมถึงสหรัฐฯ และสหราชอาณาจักร ให้ใช้มาตรการคว่ำบาตร ปิดล้อม หรือมาตรการเป็นปรปักษ์อื่น ๆ ต่อจีนและฮ่องกง

โทษจำคุก 20 ปีเป็นบทลงโทษที่หนักที่สุดภายใต้กฎหมายความมั่นคงแห่งชาติ นับตั้งแต่ปักกิ่งบังคับใช้กฎหมายดังกล่าวในเดือนมิถุนายน 2020 หลังการประท้วงสนับสนุนประชาธิปไตยครั้งใหญ่ในปี 2019 ระหว่างการกำหนดโทษ ผู้พิพากษาอนุญาตให้นับโทษคดีความมั่นคงแห่งชาติเพียงสองปีพร้อมกับโทษคดีฉ้อโกง หมายความว่าโทษอีก 18 ปีต้องรับต่อเนื่องกัน เมื่อคำพิพากษาคดีฉ้อโกงถูกเพิกถอนแล้ว การคำนวณระยะเวลาคุมขังทั้งหมดของไลจึงมีความซับซ้อนทางกฎหมาย แม้แน่นอนว่าเขาจะยังถูกจำคุกอีกหลายสิบปี หากไม่มีการแทรกแซงทางการทูตหรือชนะการอุทธรณ์คดีความมั่นคง

การดำเนินคดีความมั่นคงแห่งชาติถูกวิจารณ์อย่างหนักจากรัฐบาลตะวันตกและองค์กรสิทธิมนุษยชน ซึ่งเห็นว่าข้อกล่าวหาทำให้กิจกรรมทางวารสารศาสตร์และการรณรงค์ทางการเมืองที่ชอบด้วยกฎหมายกลายเป็นความผิด คดีนี้มุ่งไปที่จุดยืนด้านบรรณาธิการของ Apple Daily ซึ่งรวมถึงการตีพิมพ์บทความเรียกร้องให้ประชาคมนานาชาติกดดันปักกิ่ง และการสัมภาษณ์นักการเมืองต่างชาติ ไลยืนยันความบริสุทธิ์มาโดยตลอด โดยโต้แย้งว่าการกระทำของเขาเป็นการใช้เสรีภาพสื่อและการแสดงออกทางการเมืองตามปกติ ซึ่งได้รับการคุ้มครองภายใต้กฎหมายพื้นฐานของฮ่องกงก่อนมีการบังคับใช้กฎหมายความมั่นคง

ความกังวลด้านสุขภาพและความสิ้นหวังของครอบครัว

ครอบครัวและตัวแทนทางกฎหมายของไลเตือนถึงสภาพร่างกายของเขาอย่างเร่งด่วนขึ้น หลังถูกคุมขังเดี่ยวมาหลายปี เซบาสเตียน ลูกชายของเขาให้สัมภาษณ์กับ Reuters หลังคำตัดสินเมื่อวันพฤหัสบดีว่า คำตัดสินนี้ "ไม่ได้เปลี่ยนแปลงอะไร" สำหรับพ่อของเขา ซึ่งเสี่ยงที่จะเสียชีวิตในเรือนจำ

เขายังคงมีโทษจำคุก 20 ปี และใช้เวลาห้าปีที่ผ่านมาในการถูกคุมขังเดี่ยวในเรือนจำความมั่นคงสูงสุด สิ่งที่ถูกต้องคือปล่อยตัวเขาทันที ก่อนจะสายเกินไป

ปัญหาสุขภาพที่ครอบครัวระบุ ได้แก่ ภาวะหลอดเลือดดำจอตาอุดตันในตาขวา ความดันโลหิตสูง ใจสั่น และการสูญเสียการได้ยินที่แย่ลงอย่างต่อเนื่อง แคลร์ ลูกสาวของเขาให้สัมภาษณ์กับ BBC ในเดือนธันวาคมว่า ฟันของเขากำลังผุ และเล็บมือ "หลุดออกมาเป็นบางครั้ง" ซึ่งบ่งชี้ถึงภาวะขาดสารอาหารรุนแรงหรือการดูแลทางการแพทย์ที่ไม่เพียงพอ เคาลิฟฟิออน กัลลาเกอร์ เคซี หัวหน้าทีมกฎหมายระหว่างประเทศของไล เตือนว่าเขาเสี่ยงเสียชีวิตในเรือนจำจากปัญหาสุขภาพที่สะสมเหล่านี้

แคลร์ ไล ปัดคำตัดสินของศาลอุทธรณ์เมื่อวันพฤหัสบดีว่าเป็น "เพียงการประชาสัมพันธ์ของทางการฮ่องกง" โดยบอกกับ BBC ว่าชัยชนะทางกฎหมายนี้ไม่ได้ช่วยบรรเทาสถานการณ์จริง

อย่าให้ใครหลงเชื่อว่านี่เป็นอะไรที่มากกว่านั้น หลักนิติธรรมที่นั่นพังทลายแล้ว และพ่อของฉันยังคงถูกจำคุกอย่างไม่เป็นธรรม และจะต้องอยู่เช่นนั้นต่อไปเกือบ 20 ปี หากไม่มีการดำเนินการเร่งด่วนเพื่อให้เขาได้รับการปล่อยตัว

การรณรงค์ของครอบครัวได้รับความสนใจมากขึ้นในเมืองหลวงของประเทศตะวันตก ซึ่งคดีของไลกลายเป็นประเด็นสำคัญที่สะท้อนความกังวลเกี่ยวกับการที่ปักกิ่งบั่นทอนอำนาจปกครองตนเองและเสรีภาพพลเมืองที่เคยให้คำมั่นไว้แก่ฮ่องกง

แรงกดดันระหว่างประเทศและช่องทางทางการทูต

คดีนี้กลายเป็นประเด็นทางการทูตสำคัญระหว่างจีนกับประชาธิปไตยตะวันตก โดยเฉพาะสหราชอาณาจักร เนื่องจากไลถือสัญชาติอังกฤษ อีเวตต์ คูเปอร์ รัฐมนตรีต่างประเทศอังกฤษ ออกแถลงการณ์หลังการพิพากษาคดีความมั่นคงแห่งชาติ ระบุว่าไลถูกจำคุก "เพียงเพราะใช้สิทธิเสรีภาพในการแสดงออก" และเรียกร้องให้ปล่อยตัวเขาด้วยเหตุผลด้านมนุษยธรรม รัฐบาลอังกฤษเผชิญแรงกดดันจากสมาชิกรัฐสภาพรรคอนุรักษนิยมและพรรคเสรีประชาธิปไตยให้ดำเนินการเข้มข้นขึ้น รวมถึงอาจคว่ำบาตรเจ้าหน้าที่ฮ่องกงที่รับผิดชอบการดำเนินคดี

ในกรุงวอชิงตัน การรณรงค์เพื่อไลได้รับการสนับสนุนจากทั้งสองพรรค และได้รับความสนใจเป็นการส่วนตัวจากประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ซึ่งให้คำมั่นต่อสาธารณะว่าจะช่วยให้ผู้เคลื่อนไหวรายนี้ได้รับการปล่อยตัว ทำเนียบขาวยืนยันว่าทรัมป์จะเดินทางไปกรุงปักกิ่งตั้งแต่วันที่ 31 มีนาคมถึง 2 เมษายน เพื่อพบกับสี จิ้นผิง ประธานาธิบดีจีน และลูก ๆ ของไลหวังว่าประเด็นนี้จะได้รับการหยิบยกขึ้นหารืออย่างจริงจังในการเจรจาทวิภาคี แคลร์ ไล เข้าร่วมการกล่าวสุนทรพจน์ประจำปีต่อรัฐสภาของทรัมป์เมื่อเร็ว ๆ นี้ ในฐานะแขกของไมค์ จอห์นสัน ประธานสภาผู้แทนราษฎร ซึ่งกล่าวชื่นชมจิมมี ไล ว่า "ยืนหยัดสนับสนุนประชาธิปไตย" และ "ต่อสู้เพื่อเสรีภาพที่พวกเรามักมองว่าเป็นเรื่องธรรมดาในอเมริกา"

จอห์น มูลีนาร์ ประธานคณะกรรมาธิการพิเศษด้านจีนของสภาผู้แทนราษฎรสหรัฐฯ เรียกการเพิกถอนข้อหาฉ้อโกงว่าเป็น "ภาพลวงตา" ที่จัดฉากขึ้นเพื่อสร้างฉากหน้าว่ามีความเป็นอิสระทางตุลาการ

พรรคคอมมิวนิสต์จีนต้องการให้โลกเชื่อว่าฮ่องกงมีระบบยุติธรรมที่เป็นธรรมและเสมอภาค แต่ทุกอย่างถูกควบคุมโดยปักกิ่ง

กลุ่มสิทธิมนุษยชน รวมถึง Amnesty International และ Reporters Without Borders ต่างเห็นว่าการยกฟ้องคดีฉ้อโกงยังไม่เพียงพอที่จะแก้ไขแบบแผนการประหัตประหารทางการเมืองในภาพรวม

การปราบปรามในวงกว้าง: คดีครอบครัวกว็อก

ในวันเดียวกับที่ไลได้รับชัยชนะทางกฎหมาย ศาลฮ่องกงตอกย้ำให้เห็นชัดว่ากฎหมายความมั่นคงแห่งชาติขยายขอบเขตไปถึงความสัมพันธ์ในครอบครัวแล้ว กว็อก ยินซัง บิดาวัย 69 ปีของแอนนา กว็อก นักเคลื่อนไหวสนับสนุนประชาธิปไตยที่พำนักอยู่ในกรุงวอชิงตัน ถูกตัดสินจำคุกแปดเดือน ฐานพยายามยกเลิกกรมธรรม์ประกันเงินออมเพื่อการศึกษาของลูกสาวและถอนเงินประมาณ HK$88,609 (US$11,400) ศาลเห็นว่าเขามีความผิดฐาน "พยายามจัดการ" เงินของ "ผู้หลบหนี" ตามบทบัญญัติในกฎหมายความมั่นคงแห่งชาติภายในประเทศ ซึ่งกำหนดให้การจัดการทรัพยากรทางการเงินให้แก่นักเคลื่อนไหวที่หลบหนีไปต่างประเทศเป็นความผิด

แอนนา กว็อก ผู้อำนวยการบริหารของ Hong Kong Democracy Council เป็นหนึ่งในนักเคลื่อนไหวในต่างประเทศ 34 คนที่ถูกตำรวจตั้งรางวัลนำจับสูงสุด HK$1 million (US$128,000) จากข้อกล่าวหาละเมิดกฎหมายความมั่นคงแห่งชาติ เธอเรียกการดำเนินคดีกับพ่อของเธอว่า "น่ารังเกียจอย่างยิ่ง" โดยให้สัมภาษณ์กับ Reuters ก่อนการพิพากษาว่า การใช้ความสัมพันธ์ในครอบครัวเป็นอาวุธจะไม่ทำให้เธอลดละการรณรงค์

การตอบโต้ของรัฐบาลฮ่องกงไม่ได้และจะไม่มีวันทำให้ฉันเลิกรณรงค์ที่ทำอยู่อย่างต่อเนื่อง

กว็อก ยินซัง ซึ่งซื้อกรมธรรม์ดังกล่าวเมื่อลูกสาวอายุสองขวบ กลายเป็นบุคคลแรกที่ถูกตัดสินว่ามีความผิดตามบทบัญญัติเฉพาะที่มุ่งเล่นงานญาติของนักเคลื่อนไหวที่ลี้ภัย

คดีกว็อกแสดงให้เห็นการใช้ความผูกพันในครอบครัวเป็นเครื่องมือทางกฎหมายเพื่อกดดันผู้เห็นต่างในต่างประเทศ ซึ่งกลุ่มสิทธิมนุษยชนประณามว่าเป็นการลงโทษแบบเหมารวม เฉิง ลิมจี ผู้พิพากษาศาลชั้นต้นรักษาการ วินิจฉัยว่าเนื่องจากแอนนา กว็อกเป็นผู้หลบหนี การจัดการทรัพย์สินของเธอไม่ว่าจะโดยผู้ปกครองที่ดูแลเงินซึ่งตนเป็นผู้สมทบตั้งแต่แรก ก็ถือเป็นความผิดทางอาญา การตีความนี้ขยายขอบเขตการบังคับใช้กฎหมายความมั่นคงนอกอาณาเขต พร้อมลงโทษสมาชิกครอบครัวที่ยังอยู่ในฮ่องกง และสร้างแรงยับยั้งอย่างรุนแรงต่อการเคลื่อนไหวในต่างประเทศอย่างต่อเนื่อง

Apple Daily และการถดถอยของเสรีภาพสื่อ

ปัญหาทางกฎหมายของไลต้องพิจารณาในบริบทของเส้นทาง Apple Daily จากหนังสือพิมพ์แท็บลอยด์ยอดนิยมสู่สัญลักษณ์ของเสรีภาพสื่อในฮ่องกงที่ถูกบดขยี้ หนังสือพิมพ์แห่งนี้ก่อตั้งในปี 1995 โดยผสมผสานข่าวซุบซิบคนดังเข้ากับการรายงานการเมืองเชิงลึกและการวิจารณ์ปักกิ่งอย่างเปิดเผย จนกลายเป็นหนังสือพิมพ์รายวันสนับสนุนประชาธิปไตยที่ใหญ่ที่สุดในดินแดน และเป็นเสียงอิสระที่หาได้ยากในภูมิทัศน์สื่อซึ่งถูกจำกัดมากขึ้นเรื่อย ๆ การปิดตัวของหนังสือพิมพ์ในเดือนมิถุนายน 2021 หลังตำรวจบุกค้นและอายัดทรัพย์สินของบริษัทภายใต้กฎหมายความมั่นคงแห่งชาติ ถือเป็นจุดสิ้นสุดโดยพฤตินัยของวงการสื่ออิสระสำหรับตลาดมวลชนในฮ่องกง

คดีฉ้อโกงเกี่ยวข้องโดยเฉพาะกับการดำเนินงานในสถานที่ของ Hong Kong Industrial Estates Corporation ที่จั่งกว่านโอ ซึ่ง Apple Daily ใช้เป็นโรงพิมพ์ Dico Consultants บริษัทที่เป็นหัวใจของข้อพิพาทสัญญาเช่า ทำหน้าที่ทั้งเกี่ยวกับกิจการส่วนตัวของไลและสนับสนุนงานจัดพิมพ์หนังสือพิมพ์ รวมถึงมีความเชื่อมโยงกับ Next Animation ในการพิจารณาคดีครั้งแรก ผู้พิพากษาสแตนลีย์ ชานปฏิเสธข้อโต้แย้งของฝ่ายจำเลยที่ว่าบริษัทมีพื้นที่เพียงเล็กน้อย โดย占พื้นที่เพียง 0.16 เปอร์เซ็นต์ของสถานที่ และยืนยันว่าสิ่งที่ผู้เช่าต้องรับผิดชอบคือการปฏิบัติตามเงื่อนไขใบอนุญาต ไม่ว่าพื้นที่ที่ใช้จะมีขนาดเท่าใด

การกลับคำพิพากษาคดีฉ้อโกงไม่ได้ช่วยให้หนังสือพิมพ์กลับมาเปิดทำการ หรือแก้ไขผลกระทบที่ทำให้สื่อฮ่องกงต้องระมัดระวังตัวมากขึ้น นับตั้งแต่บังคับใช้กฎหมายความมั่นคง สื่ออิสระหลายแห่งปิดตัว นักข่าวถูกจับกุม และผู้สื่อข่าวต่างชาติเผชิญปัญหาด้านวีซ่า การที่ไยังคงถูกจำคุกเป็นคำเตือนอย่างต่อเนื่องต่อเจ้าของสื่อรายอื่นถึงผลที่ต้องเผชิญจากการรักษาความเป็นอิสระด้านบรรณาธิการ แม้การแก้ไขข้อผิดพลาดทางเทคนิคในคดีฉ้อโกงของเขาจะเปิดทางให้ทางการกล่าวอ้างว่ายึดมั่นในความเป็นธรรมทางกระบวนการก็ตาม

ท่าทีของรัฐบาลและคำถามเรื่องความเป็นอิสระของตุลาการ

ทางการฮ่องกงรีบวางกรอบคำตัดสินเมื่อวันพฤหัสบดีให้เป็นหลักฐานของความเป็นอิสระทางตุลาการ มากกว่าจะเป็นชัยชนะที่มีเนื้อหาสำคัญของไล โฆษกรัฐบาลระบุว่าคำตัดสินนี้แสดงให้เห็นว่าศาลใช้อำนาจตุลาการ "อย่างเป็นอิสระ" และทั้งการพิจารณาคดีครั้งแรกกับกระบวนการอุทธรณ์ดำเนินไป "อย่างเปิดเผยและโปร่งใส" กระทรวงยุติธรรมประกาศว่าจะ "ศึกษาคำวินิจฉัยอย่างละเอียดและพิจารณาว่าจะอุทธรณ์หรือไม่" ซึ่งบ่งชี้ว่าอาจยืดเยื้อกระบวนการทางกฎหมายต่อไป แม้การยกฟ้องจะมีผลแล้ว

รัฐบาลยืนยันว่าคำตัดสินไม่ได้เปลี่ยนข้อเท็จจริงพื้นฐาน และยืนกรานว่าไล "ใช้ประโยชน์จากทรัพยากรสาธารณะเพื่อประโยชน์ส่วนตัว" มานานกว่าสองทศวรรษ ด้วยการอนุญาตให้ Dico ใช้สถานที่ดังกล่าว เรื่องเล่านี้พยายามคงมลทินจากการกระทำผิดไว้ แม้ยอมรับว่าข้อหาฉ้อโกงไม่มีน้ำหนักทางกฎหมายเพียงพอ เจ้าหน้าที่จีนและฮ่องกงปกป้องคดีความมั่นคงแห่งชาติต่อไลมาโดยตลอด โดยระบุว่าสะท้อน "เจตนารมณ์แห่งหลักนิติธรรม" และจำเป็นต่อการรักษาเสถียรภาพ พร้อมปฏิเสธเสียงวิจารณ์จากนานาชาติว่าเป็นการแทรกแซงกิจการภายใน

นักวิเคราะห์กฎหมายตั้งข้อสังเกตว่า แม้คำตัดสินของศาลอุทธรณ์จะถูกต้องในแง่กฎหมายสัญญาเชิงเทคนิค แต่ก็เกิดขึ้นในระบบที่คดีการเมืองในศาลความมั่นคงแห่งชาติมีผลลัพธ์ที่กำหนดไว้ล่วงหน้า ศาลอุทธรณ์เดียวกันที่แก้ไขคำตัดสินคดีฉ้อโกงก็เคยยืนตามคำพิพากษาคดีความมั่นคงแห่งชาติอื่น ๆ ที่เป็นข้อถกเถียง สำหรับนักลงทุนและผู้สังเกตการณ์นานาชาติ คำตัดสินนี้ส่งสัญญาณอย่างจำกัดเกี่ยวกับการระงับข้อพิพาททางการค้า แต่ไม่ได้สร้างความมั่นใจใด ๆ เกี่ยวกับการดำเนินคดีทางการเมือง โดยผู้พิพากษาย้ำว่าคำวินิจฉัยมีผลเฉพาะข้อพิพาทเรื่องสัญญาเช่าคดีนี้ และไม่เกี่ยวข้องกับคดีความมั่นคงอีกคดีหนึ่ง

ความหมายต่ออนาคตของไล

ผลในทางปฏิบัติทันทีจากการเพิกถอนคำพิพากษาคดีฉ้อโกงยังไม่ชัดเจน ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายเห็นว่าคำวินิจฉัยนี้อาจลดระยะเวลาคุมขังทั้งหมดของไลได้เล็กน้อย แต่การคำนวณขึ้นอยู่กับว่าหน่วยงานเรือนจำจะตีความช่วงโทษที่ให้นับพร้อมกันและรับต่อเนื่องตามโครงสร้างการกำหนดโทษเดิมอย่างไร เมื่อโทษคดีฉ้อโกงถูกยกเลิก ช่วงสองปีที่ให้นับพร้อมกันจากคดีความมั่นคงแห่งชาติอาจใช้ไม่ได้ตามโครงสร้างเดิม อย่างไรก็ตาม ไลยังต้องเผชิญโทษจำคุกประมาณ 18 ถึง 20 ปี เว้นแต่จะได้รับการปล่อยตัวก่อนกำหนดหรือได้รับอภัยโทษจากประธานาธิบดี

คำวินิจฉัยนี้เป็นแนวทางเชิงกระบวนการให้ทีมกฎหมายของไลใช้คัดค้านคำพิพากษาคดีความมั่นคงแห่งชาติ แต่การอุทธรณ์ในคดีนั้นมีเดิมพันทางการเมืองสูงกว่ามาก ทนายความระหว่างประเทศของเขายังคงผลักดันการรณรงค์ในองค์การสหประชาชาติและเมืองหลวงต่างประเทศ โดยโต้แย้งว่าการคุมขังของเขาละเมิดมาตรฐานสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศว่าด้วยเสรีภาพในการแสดงออกและการปฏิบัติต่อผู้ต้องขังอย่างมีมนุษยธรรม การประชุมสุดยอดทรัมป์-สีที่กำลังจะมาถึงเป็นโอกาสเร่งด่วนที่สุดสำหรับการแทรกแซงทางการทูต แม้เจ้าหน้าที่จีนจะต่อต้านมาโดยตลอดไม่ให้เชื่อมโยงคดีสิทธิมนุษยชนกับการค้าและการหารือเชิงยุทธศาสตร์ทวิภาคี

สำหรับขบวนการสนับสนุนประชาธิปไตยในฮ่องกง คดีของไลสะท้อนทั้งต้นทุนของการต่อต้านและความสนใจจากนานาชาติที่ยังคงมีอยู่ แม้การยกฟ้องคดีฉ้อโกงจะเป็นช่วงเวลาที่ได้รับการยืนยันความถูกต้องทางกฎหมาย แต่ความจริงที่ว่าชายวัย 78 ปีต้องเผชิญโทษจำคุกสองทศวรรษจากการตีพิมพ์บทความและให้สัมภาษณ์ ก็แสดงให้เห็นถึงความเปลี่ยนแปลงอย่างลึกซึ้งของดินแดนแห่งนี้ ว่าคำตัดสินเมื่อวันพฤหัสบดีจะเป็นการฟื้นฟูมาตรฐานทางกฎหมายอย่างแท้จริง แม้จะจำกัด หรือเป็นเพียงท่าทีที่คำนวณมาเพื่อเบี่ยงเบนเสียงวิจารณ์จากนานาชาติ จะชัดเจนขึ้นเมื่อทางการตัดสินใจว่าจะอุทธรณ์หรือไม่ และจะจัดการกับการคุมขังไลต่อไปอย่างไร

ประเด็นสำคัญ

• ศาลอุทธรณ์ฮ่องกงเพิกถอนคำพิพากษาคดีฉ้อโกงของจิมมี ไล เมื่อปี 2022 โดยวินิจฉัยว่าผู้พิพากษาศาลชั้นต้นตีความหน้าที่ตามสัญญาผิด และอัยการพิสูจน์ไม่ได้ว่ามีการให้ข้อมูลอันเป็นเท็จ
• ไลยังคงถูกจำคุกตามโทษอีกคดีหนึ่งเป็นเวลา 20 ปี จากความผิดด้านความมั่นคงแห่งชาติ รวมถึงสมคบคิดกับกองกำลังต่างชาติและเผยแพร่เนื้อหาปลุกระดม
• หว่อง ไหวเคือง จำเลยร่วมได้รับการเพิกถอนคำพิพากษาเช่นกัน แม้จะรับโทษจำคุก 21 เดือนครบแล้ว
• กระทรวงยุติธรรมกำลังทบทวนคำวินิจฉัย และอาจยื่นอุทธรณ์ต่อศาลอุทธรณ์สูงสุด
• ครอบครัวของไลและทนายความระหว่างประเทศมองว่าคำวินิจฉัยเป็นเพียงการประชาสัมพันธ์ ซึ่งไม่ได้แก้ปัญหาสุขภาพที่ทรุดโทรมหรือการถูกคุมขังเดี่ยวเป็นเวลานาน
• โดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ มีกำหนดพบสี จิ้นผิง ผู้นำจีน ในช่วงปลายเดือนมีนาคม โดยลูก ๆ ของไลหวังว่าจะเกิดการแทรกแซงทางการทูต
• อีเวตต์ คูเปอร์ รัฐมนตรีต่างประเทศอังกฤษ เรียกร้องให้ปล่อยตัวไลด้วยเหตุผลด้านมนุษยธรรม โดยกล่าวถึงการถือสัญชาติอังกฤษและสุขภาพที่ทรุดโทรมของเขา
• ในวันเดียวกัน ศาลฮ่องกงตัดสินจำคุกบิดาของแอนนา กว็อก นักเคลื่อนไหว เป็นเวลาแปดเดือน ฐานจัดการกรมธรรม์ประกันของลูกสาว นับเป็นการพิพากษาครั้งแรกที่มุ่งเล่นงานญาติของผู้เห็นต่างในต่างประเทศ