การระงับสิทธิออกเสียงของอัฟกานิสถานในสหประชาชาติทำให้ข้อพิพาทเรื่องหนี้ค้างชำระและผู้ครองที่นั่งทวีความรุนแรง

หนี้ 900,000 ดอลลาร์และข้อพิพาทเรื่องผู้แทน

ค่าบำรุงสหประชาชาติที่อัฟกานิสถานยังไม่ได้ชำระเข้าไปพัวพันกับการต่อสู้ที่ใหญ่กว่า นั่นคือใครเป็นผู้พูดแทนประเทศ หนี้ค้างชำระซึ่งประเมินไว้ที่ 900,000 ดอลลาร์ในเดือนพฤษภาคม 2024 และมีรายงานในเวลาต่อมาว่าสูงกว่าจำนวนดังกล่าว ทำให้อัฟกานิสถานสูญเสียสิทธิออกเสียงในสมัชชาใหญ่ ขณะที่ทางการตอลิบานกำหนดเงื่อนไขว่าจะชำระเงินก็ต่อเมื่อได้รับที่นั่งของประเทศในสหประชาชาติ

นาซีร์ อาหมัด ฟาอิก อุปทูตซึ่งเป็นหัวหน้าคณะผู้แทนอัฟกานิสถานประจำสหประชาชาติ ระบุว่าการระงับสิทธิออกเสียงเป็นผลทางเทคนิคจากกฎการเงินของสหประชาชาติ คณะผู้แทนของเขายังคงเป็นตัวแทนจากรัฐบาลที่ถูกโค่นเมื่อกลุ่มตอลิบานกลับมามีอำนาจในเดือนสิงหาคม 2021 กลุ่มตอลิบานซึ่งเรียกการปกครองของตนว่าเอมิเรตอิสลาม ควบคุมอัฟกานิสถาน แต่ยังไม่ได้รับการยอมรับให้มีที่นั่งในคณะผู้แทนดังกล่าว

ข้อพิพาทนี้เกี่ยวข้องกับกระบวนการของสหประชาชาติสองขั้นตอนที่แยกจากกัน ขั้นตอนหนึ่งพิจารณาว่าอัฟกานิสถานชำระเงินสมทบตามที่กำหนดมากพอที่จะลงคะแนนเสียงหรือไม่ อีกขั้นตอนพิจารณาว่าองค์กรยอมรับผู้แทนคนใดให้พูดแทนอัฟกานิสถาน การแก้ปัญหาหนี้จะช่วยจัดการข้อจำกัดทางการเงิน ส่วนข้อเรียกร้องเรื่องที่นั่งของกลุ่มตอลิบานต้องผ่านกระบวนการอีกชุดหนึ่ง

สำหรับชาวอัฟกัน ผลที่เกิดขึ้นในทันทีเป็นเรื่องชัดเจน คือประเทศของพวกเขายังเข้าร่วมการอภิปรายในสมัชชาใหญ่ได้ แต่ไม่สามารถลงคะแนนเสียงได้ตราบใดที่ยังถูกระงับสิทธิ อัฟกานิสถานเป็นสมาชิกสหประชาชาติมาตั้งแต่ปี 1946 ในสมัชชาที่มีรัฐสมาชิก 193 ประเทศ แต่ละประเทศมีหนึ่งเสียง ไม่ว่าประเทศนั้นจะมั่งคั่ง มีประชากรมาก หรือมีกำลังทหารแข็งแกร่งเพียงใด

กฎการชำระเงินของสหประชาชาติกำหนดไว้อย่างไร

มาตรา 19 ของกฎบัตรสหประชาชาติกำหนดเกณฑ์สำหรับการสูญเสียสิทธิออกเสียงในสมัชชาใหญ่ ประเทศสมาชิกจะถูกจำกัดสิทธิเมื่อเงินสมทบค้างชำระมีจำนวนเท่ากับหรือมากกว่าเงินที่ต้องชำระในช่วงสองปีเต็มก่อนหน้า กฎนี้พิจารณาจากขนาดของหนี้ ไม่ใช่เพียงว่าการชำระเงินล่าช้าหรือไม่

ฟาอิกอธิบายกฎดังกล่าวเมื่อกล่าวถึงการระงับสิทธิออกเสียงของอัฟกานิสถานในเดือนพฤษภาคม 2024 ว่า:

"นี่เป็นกฎทางเทคนิค และยิ่งไปกว่านั้นยังเป็นกฎทั่วไปสำหรับรัฐสมาชิกทุกประเทศ ตามมาตรา 19 ของกฎบัตรสหประชาชาติ รัฐสมาชิกที่ค้างชำระเงินสมทบให้แก่องค์กรจะลงคะแนนเสียงในสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติไม่ได้ หากยอดเงินที่ค้างชำระเท่ากับหรือมากกว่าเงินสมทบของสองปีก่อนหน้า" เขากล่าว

มีรายงานว่าเงินสมทบรายปีของอัฟกานิสถานอยู่ที่ประมาณ 200,000 ดอลลาร์ นอกเหนือจากเงินชำระจำนวนเล็กน้อยอื่น ๆ ตัวเลขหนี้ค้างชำระ 900,000 ดอลลาร์ที่บันทึกไว้ในเดือนพฤษภาคม 2024 เทียบเท่ากับประมาณสี่เท่าครึ่งของเงินสมทบรายปีโดยประมาณ จำนวนเงินที่ต้องชำระเพื่อให้ได้สิทธิออกเสียงคืนขึ้นอยู่กับการคำนวณยอดค้างชำระของสหประชาชาติและเกณฑ์ตามมาตรา 19

กฎบัตรยังเปิดทางให้สมัชชาใหญ่อนุญาตให้ลงคะแนนเสียงได้ หากเห็นว่าการไม่ชำระเงินของประเทศเกิดจากสถานการณ์ที่อยู่นอกเหนือการควบคุมของประเทศ ข้อยกเว้นนี้จึงเป็นอีกช่องทางที่คณะผู้แทนอัฟกานิสถานอาจใช้เพื่อให้ได้สิทธิออกเสียงคืน

เหตุใดอัฟกานิสถานจึงขอรับข้อยกเว้น

ฟาอิกแย้งว่าควรพิจารณาการที่คณะผู้แทนไม่สามารถชำระเงินได้ โดยคำนึงถึงการไม่มีอำนาจปกครองที่ชอบธรรมในประเทศ คณะผู้แทนเป็นตัวแทนอัฟกานิสถานในสหประชาชาติ ขณะที่ทางการซึ่งควบคุมประเทศต้องการเข้ามาแทนที่ จึงเกิดข้อพิพาทในทางปฏิบัติว่าใครควรเป็นผู้จัดหาเงิน

คณะกรรมการเงินสมทบของสหประชาชาติพิจารณาประเด็นเกี่ยวกับการชำระเงินของรัฐสมาชิกและคำขอรับข้อยกเว้น ในเดือนพฤษภาคม 2024 ฟาอิกคาดว่าคณะกรรมการอาจพิจารณาสถานการณ์ของอัฟกานิสถาน และอาจมีคำตัดสินภายในเดือนตุลาคม ก่อนจะฟื้นสิทธิได้ด้วยมติของสมัชชาใหญ่ก่อนสิ้นปีนั้น นี่คือความคาดหมายที่แสดงไว้ในปี 2024 ไม่ใช่กำหนดการใหม่ที่เพิ่งประกาศ

ในช่วงเวลานั้น คำชี้แจงของอัฟกานิสถานเกี่ยวกับการไม่ชำระเงินถูกมองว่ายังไม่เพียงพอ คอโมโรส เอกวาดอร์ และโซมาเลีย ซึ่งค้างชำระเงินสมทบเช่นกัน ได้รับข้อยกเว้นหลังชี้แจงว่าไม่สามารถชำระได้ ส่วนอัฟกานิสถานและเวเนซุเอลาสูญเสียสิทธิออกเสียง เซาตูเมและปรินซิปีปรากฏอยู่ในรายชื่อประเทศที่ค้างชำระด้วย

กรณีเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าเหตุใดข้อยกเว้นจึงสำคัญ ประเทศที่มีหนี้ค้างชำระยังคงรักษาสิทธิออกเสียงได้ หากสมัชชาใหญ่ยอมรับสถานการณ์ของประเทศนั้น คณะผู้แทนอัฟกานิสถานพยายามให้ได้รับผลเช่นเดียวกัน ขณะเดียวกันก็ยังคงเข้าร่วมการอภิปราย

ข้อพิพาทพัฒนาขึ้นอย่างไร

เดือนสิงหาคม 2021 เป็นจุดเปลี่ยนทางการเมือง เมื่อกลุ่มตอลิบานเข้าควบคุมประเทศและรัฐบาลชุดก่อนล่มสลาย ส่วนช่วงเวลาที่เริ่มค้างชำระยังไม่ชัดเจนมากนัก รายงานก่อนหน้าระบุว่าค้างชำระมาตั้งแต่ก่อนกลุ่มตอลิบานยึดอำนาจ ขณะที่รายงานในเวลาต่อมาระบุว่ารัฐบาลชุดก่อนชำระเงินก่อนปี 2021 และเชื่อมโยงหนี้ที่ยังค้างอยู่กับการเปลี่ยนแปลงอำนาจ

เหตุการณ์สำคัญที่มีรายงาน ได้แก่:

• 1946: อัฟกานิสถานเข้าเป็นสมาชิกสหประชาชาติ
• สิงหาคม 2021: กลุ่มตอลิบานกลับมามีอำนาจ ขณะที่นักการทูตจากรัฐบาลชุดก่อนยังคงเป็นผู้แทนอัฟกานิสถานประจำสหประชาชาติ
• 17 พฤษภาคม 2024: ฟาอิกกล่าวต่อสาธารณะว่าการระงับสิทธิออกเสียงเป็นประเด็นทางเทคนิคที่อยู่ภายใต้กฎการชำระเงินของสหประชาชาติ
• พฤษภาคม 2024: มีการประเมินหนี้ค้างชำระไว้ที่ 900,000 ดอลลาร์ และฟาอิกหารือเรื่องการขอข้อยกเว้นผ่านคณะกรรมการเงินสมทบ
• รายงานในเวลาต่อมา: ระบุว่าการระงับสิทธิยังดำเนินต่อเนื่องเป็นปีที่สาม และต่อมาเป็นปีที่สี่ติดต่อกัน โดยหนี้สูงกว่า 900,000 ดอลลาร์

ไม่มีการระบุวันที่ยืนยันว่าจะได้สิทธิคืน หรือผลสรุปสุดท้ายของการทบทวนที่เสนอไว้ในปี 2024 คำอธิบายในเวลาต่อมาที่ว่าการระงับสิทธิดำเนินต่อเนื่องเป็นปีที่สี่ บ่งชี้ว่าข้อพิพาทยังคงดำเนินต่อหลังความพยายามขอข้อยกเว้นในช่วงแรก

ใครมีสิทธิอ้างที่นั่งของอัฟกานิสถาน

ทางการตอลิบานระบุว่าที่นั่งของอัฟกานิสถานในสหประชาชาติควรตกเป็นของผู้แทนที่พวกเขาเสนอชื่อ โดยถือเป็นเรื่องอธิปไตยของชาติ จุดยืนของพวกเขาตั้งอยู่บนข้อเท็จจริงที่ว่ากลุ่มตอลิบานควบคุมประเทศ อย่างไรก็ตาม คณะผู้แทนชุดปัจจุบันยังคงครองที่นั่งของอัฟกานิสถานในสหประชาชาติ

คณะกรรมการตรวจสอบหนังสือแต่งตั้งผู้แทนเป็นช่องทางอย่างเป็นทางการของสหประชาชาติที่ใช้พิจารณาว่าใครได้รับอนุญาตให้เป็นผู้แทนรัฐสมาชิก หนังสือแต่งตั้งผู้แทนคือเอกสารที่ระบุคณะผู้แทนและอำนาจในการกล่าวแทนประเทศ การทำงานของคณะกรรมการจะนำไปประกอบการตัดสินใจของสมัชชาใหญ่เรื่องการรับรองผู้แทน

อัฟกานิสถานยังคงเป็นสมาชิกสหประชาชาติตลอดข้อพิพาทนี้ ที่นั่งที่เป็นข้อโต้แย้งคือผู้แทนของประเทศในองค์กร รวมถึงในสมัชชาใหญ่ซึ่งมีผู้แทนจากรัฐสมาชิกทุกประเทศ การรับรองทางการทูตโดยแต่ละประเทศและการยอมรับหนังสือแต่งตั้งของคณะผู้แทนเป็นประเด็นทางการเมืองที่เกี่ยวข้องกัน แต่พิจารณาผ่านกระบวนการตัดสินใจคนละแบบ

อิดริส โมฮัมมาดี ซาซี นักวิเคราะห์การเมือง มองประเด็นนี้ในแง่ของการเป็นตัวแทนประชาชนอัฟกานิสถาน มากกว่าการควบคุมตำแหน่งในรัฐบาล:

ผู้มีสิทธิครองที่นั่งของอัฟกานิสถานในสหประชาชาติอย่างแท้จริงคือประชาชนอัฟกานิสถาน ผู้ที่เป็นตัวแทนและปกป้องกลุ่มชาติพันธุ์ทั้งหมดของประเทศ

เหตุใดการรับรองจึงยังเป็นข้อโต้แย้ง

การเรียกร้องให้มีรัฐบาลที่ครอบคลุมทุกฝ่ายและเคารพสิทธิมนุษยชนเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ประชาคมระหว่างประเทศคัดค้านความพยายามของกลุ่มตอลิบานในการเป็นผู้แทน ข้อจำกัดด้านการศึกษาของเด็กผู้หญิงและการทำงานของผู้หญิงยังคงเป็นประเด็นกังวลสำคัญ ควบคู่กับข้อเรียกร้องเกี่ยวกับการก่อการร้ายและการค้ายาเสพติด

โธมัส รุตทิก ผู้ร่วมก่อตั้งเครือข่ายนักวิเคราะห์อัฟกานิสถาน เชื่อมโยงการปฏิเสธความพยายามของกลุ่มตอลิบานเข้ากับจุดยืนที่รัฐสมาชิกสหประชาชาติแสดงไว้:

"เมื่อพิจารณาโดยรวมและจากเนื้อหาของมติสหประชาชาติ ตลอดจนการเรียกร้องซ้ำ ๆ ของรัฐสมาชิกให้มีรัฐบาลที่ครอบคลุมทุกฝ่ายและเคารพสิทธิมนุษยชน โดยเฉพาะสิทธิของผู้หญิงและเด็กผู้หญิง จึงอาจสรุปได้ว่ารัฐต่าง ๆ ปฏิเสธความพยายามของเอมิเรต [เอมิเรตอิสลามแห่งอัฟกานิสถาน ซึ่งเป็นชื่อที่กลุ่มตอลิบานใช้เรียกประเทศ] ที่จะได้รับการรับรองและเข้าเป็นสมาชิกสหประชาชาติ เพราะไม่ได้มองว่าเอมิเรตมีความชอบธรรม" โธมัส รุตทิกกล่าว

ทางการตอลิบานมองว่าองค์ประกอบของรัฐบาลและประเด็นสิทธิมนุษยชนเป็นเรื่องภายในประเทศ พวกเขายังระบุด้วยว่าจะไม่ใช้ดินแดนอัฟกานิสถานเป็นฐานคุกคามประเทศอื่น จุดยืนเหล่านี้ทำให้ยังมีความเห็นต่างอย่างมากเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงที่รัฐบาลต่างประเทศคาดหวังก่อนจะยอมรับผู้แทนของกลุ่ม

อาซิซ มาอาริจ อดีตนักการทูต ก็เชื่อมโยงข้อพิพาทเรื่องที่นั่งกับข้อจำกัดด้านการศึกษาของเด็กผู้หญิงและการทำงานของผู้หญิงเช่นกัน เขาประเมินว่าสถานการณ์จะดำเนินต่อไปจนกว่าประเด็นเหล่านั้นจะได้รับการแก้ไข นี่เป็นการประเมินทางการเมือง ส่วนข้อจำกัดด้านสิทธิออกเสียงเป็นไปตามกฎการเงินที่แยกต่างหากในมาตรา 19

ข้อเสนอชำระเงินยังไม่ยุติข้อพิพาท

ข้อเสนอของกลุ่มตอลิบานที่จะชำระหนี้ค้างชำระมีเงื่อนไขว่า ต้องโอนที่นั่งของอัฟกานิสถานให้แก่รัฐบาลของกลุ่ม เงื่อนไขนี้เชื่อมโยงการชำระเงินเข้ากับการตัดสินใจเรื่องหนังสือแต่งตั้งผู้แทน การเป็นตัวแทน และจุดยืนของรัฐสมาชิกสหประชาชาติ

อัมรุลเลาะห์ ซาเลห์ อดีตรองประธานาธิบดี เสนอแหล่งเงินอีกทางหนึ่งในเดือนพฤษภาคม 2024 เขาระบุว่าพร้อมรับผิดชอบหนี้ค้างชำระและเงินสมทบในอีกสามปีข้างหน้า หากคำนวณจากอัตรารายปีโดยประมาณที่ 200,000 ดอลลาร์ เงินสมทบสำหรับสามปีถัดไปจะอยู่ที่ประมาณ 600,000 ดอลลาร์ นอกเหนือจากยอดค้างชำระ

ขั้นตอนการชำระเงินยังไม่ได้ข้อยุติ รวมถึงประเด็นว่าบุคคลทั่วไปสามารถชำระเงินค้างของประเทศได้หรือไม่ ขณะเดียวกัน กุล โมฮัมหมัด ดิน โมฮัมมาดี นักวิเคราะห์การเมือง เรียกร้องให้ถอดเจ้าหน้าที่ปัจจุบันออกจากบัญชีดำและปล่อยทรัพย์สินอัฟกานิสถานที่ถูกอายัด พร้อมเรียกร้องให้กลุ่มตอลิบานยืดหยุ่นต่อข้อเรียกร้องระหว่างประเทศที่สอดคล้องกับการตีความชารีอะห์และค่านิยมอัฟกันของกลุ่ม

อัฟกานิสถานยังทำอะไรในสหประชาชาติได้บ้าง

คณะผู้แทนอัฟกานิสถานยังคงกล่าวและเข้าร่วมการประชุมได้ แม้จะลงคะแนนเสียงไม่ได้ ฟาอิกกล่าวถึงบทบาทที่ยังดำเนินต่อไปนี้โดยตรงว่า:

อัฟกานิสถานยังคงเข้าร่วมได้ และยังคงพูดในที่ประชุมได้

การไม่มีสิทธิออกเสียงยังคงมีความสำคัญ การลงคะแนนในสมัชชาใหญ่บันทึกจุดยืนของประเทศต่าง ๆ ต่อมติและการตัดสินใจอื่น ๆ นักการทูตอัฟกานิสถานสามารถแสดงจุดยืนผ่านคำกล่าวได้ แต่การระงับสิทธิทำให้พวกเขาเพิ่มคะแนนเสียงของประเทศเข้าไปในผลการลงคะแนนอย่างเป็นทางการไม่ได้

ช่องทางในทางปฏิบัติยังคงมีสองทาง คือชำระเงินให้เป็นไปตามกฎของสหประชาชาติ หรือได้รับอนุญาตให้ลงคะแนนเสียงภายใต้ข้อยกเว้นสำหรับสถานการณ์ที่อยู่นอกเหนือการควบคุมของประเทศ ส่วนการยอมรับคณะผู้แทนของกลุ่มตอลิบานต้องดำเนินการผ่านกระบวนการตรวจสอบหนังสือแต่งตั้งผู้แทน ดังนั้น ภาระทางการเงินของอัฟกานิสถานและข้อพิพาทเรื่องผู้แทนจึงยังเชื่อมโยงกันในการเจรจา แต่ต้องผ่านการตัดสินใจแยกจากกันในสหประชาชาติ

ประเด็นสำคัญ

• หนี้ค่าบำรุงสหประชาชาติของอัฟกานิสถานประเมินไว้ที่ 900,000 ดอลลาร์ในเดือนพฤษภาคม 2024 และรายงานในเวลาต่อมาระบุว่าสูงกว่าจำนวนดังกล่าว
• มาตรา 19 จำกัดสิทธิออกเสียงในสมัชชาใหญ่เมื่อหนี้ค้างชำระมีจำนวนเท่ากับเงินที่ต้องชำระในช่วงสองปีเต็มก่อนหน้า
• สมัชชาใหญ่อนุญาตให้ยกเว้นได้ หากการไม่ชำระเงินเกิดจากสถานการณ์ที่อยู่นอกเหนือการควบคุมของประเทศ
• คณะผู้แทนของฟาอิกยังคงทำหน้าที่ ขณะที่กลุ่มตอลิบานพยายามให้ผู้แทนของตนได้รับการยอมรับ
• กลุ่มตอลิบานกำหนดเงื่อนไขการชำระเงินว่าต้องได้รับที่นั่งของอัฟกานิสถานในสหประชาชาติ
• รายงานในเวลาต่อมาระบุว่าการระงับสิทธิออกเสียงดำเนินต่อเนื่องเป็นปีที่สี่
• อัฟกานิสถานยังเข้าร่วมการอภิปรายในสหประชาชาติได้ แม้สิทธิออกเสียงในสมัชชาใหญ่ถูกระงับ