คำทักทายสั้น ๆ หลังความสัมพันธ์ตึงเครียดมาหนึ่งปี
ซานาเอะ ทาคาอิจิ นายกรัฐมนตรีญี่ปุ่น จับมือกับสี จิ้นผิง ประธานาธิบดีจีน และถ่ายภาพร่วมกันที่เมืองเซินเจิ้นในช่วงค่ำวันที่ 18 พฤศจิกายน 2026 ทำให้ผู้นำทั้งสองได้พบหน้ากันหลังเกิดความตึงเครียดตลอดหนึ่งปี จากถ้อยคำของทาคาอิจิเกี่ยวกับความเป็นไปได้ที่จะเกิดความขัดแย้งซึ่งเกี่ยวข้องกับไต้หวัน
สารบัญ
- คำทักทายสั้น ๆ หลังความสัมพันธ์ตึงเครียดมาหนึ่งปี
- เหตุใดไต้หวันจึงยังเป็นประเด็นขัดแย้งหลัก
- โตเกียวแสวงหาการเจรจา พร้อมต้านแรงกดดัน
- ที่มะนิลามีโอกาสพบปะผู้นำจีนเพียงเล็กน้อย
- ข้อพิพาทลุกลามมาถึงการประชุมสุดยอดที่เซินเจิ้นได้อย่างไร
- คำมั่นด้านการค้าต้องเผชิญความสัมพันธ์ทางการเมืองที่ยากลำบาก
- การพบกันที่อาจเกิดขึ้นอีกครั้งมาพร้อมข้อเรียกร้องเร่งด่วนจากญี่ปุ่น
- ประเด็นสำคัญ
สีกล่าวต้อนรับทาคาอิจิก่อนงานเลี้ยงอาหารค่ำสำหรับผู้นำที่เข้าร่วมการประชุมสุดยอดความร่วมมือทางเศรษฐกิจเอเชีย-แปซิฟิก ทั้งสองแลกเปลี่ยนถ้อยคำสั้น ๆ ก่อนที่ทาคาอิจิจะร่วมถ่ายภาพกับสีและภริยา การพบกันครั้งนี้เป็นการเยือนจีนครั้งแรกของเธอนับตั้งแต่เข้ารับตำแหน่งในเดือนตุลาคม 2025
แหล่งข่าวทางการทูตระบุว่า การหารืออย่างเป็นทางการระหว่างผู้นำญี่ปุ่นและจีนไม่น่าจะเกิดขึ้น ทาคาอิจิพยายามหาโอกาสพูดคุยอย่างไม่เป็นทางการช่วงสั้น ๆ ระหว่างการประชุมสุดยอด ซึ่งจะดำเนินไปจนถึงวันที่ 19 พฤศจิกายน ไม่มีการประกาศการประชุมทวิภาคีอย่างเป็นทางการหรือข้อตกลงสำคัญใด ๆ
คำทักทายดังกล่าวทำให้เกิดการติดต่อกันโดยตรงในงานที่พิธีการทางการทูตได้รับความสนใจเป็นพิเศษก่อนหน้านี้ ตามข้อมูลจากกระทรวงการต่างประเทศญี่ปุ่น จาง ฉีเยว่ เอกอัครราชทูตด้านพิธีการของกระทรวงการต่างประเทศจีน ให้การต้อนรับทาคาอิจิที่ท่าอากาศยานนานาชาติเซินเจิ้นเป่าอัน ก่อนหน้านั้น สีได้ต้อนรับโดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ ด้วยตนเองเมื่อเขาเดินทางมาถึงในเวลาต่อมา
เบื้องหลังการต้อนรับที่แตกต่างกันนี้คือข้อพิพาทที่ส่งผลต่อความมั่นคงและธุรกิจ ปักกิ่งเรียกร้องให้ทาคาอิจิชี้แจงถ้อยคำที่เชื่อมโยงภาวะฉุกเฉินในไต้หวันกับความเป็นไปได้ที่ญี่ปุ่นจะใช้กำลังทหาร จีนยังใช้แรงกดดันทางการเมืองและเศรษฐกิจ รวมถึงจำกัดการส่งออกแร่หายากที่ใช้ในผลิตภัณฑ์เทคโนโลยี โตเกียวยืนยันว่าแนวนโยบายที่ยึดถือมาโดยตลอดยังไม่เปลี่ยนแปลง และยังคงพยายามเปิดช่องทางเจรจา
เหตุใดไต้หวันจึงยังเป็นประเด็นขัดแย้งหลัก
ถ้อยแถลงของทาคาอิจิในรัฐสภาเมื่อวันที่ 7 พฤศจิกายน 2025 เชื่อมโยงความเป็นไปได้ที่จีนจะโจมตีไต้หวันกับสถานการณ์ที่กองกำลังป้องกันตนเองของญี่ปุ่นอาจให้การสนับสนุนกองกำลังสหรัฐฯ ไต้หวันปกครองตนเอง ขณะที่ปักกิ่งอ้างว่าเกาะแห่งนี้เป็นดินแดนของตน
ข้อพิพาทนี้เกี่ยวข้องทั้งกับการตีความทางกฎหมายและสารทางการเมือง ทาคาอิจิกล่าวว่าวิกฤตที่เกี่ยวข้องกับเรือรบและการใช้กำลังอาจเข้าข่ายสถานการณ์ที่คุกคามความอยู่รอดของญี่ปุ่น ภายใต้กรอบความมั่นคงของญี่ปุ่น การจัดประเภทเช่นนี้อาจเปิดทางให้ใช้สิทธิในการป้องกันตนเองร่วมกัน ซึ่งหมายถึงการใช้กำลังทหารเพื่อช่วยปกป้องอีกประเทศหนึ่งเมื่อความอยู่รอดของญี่ปุ่นเองตกอยู่ในอันตราย
ต่อมาโตเกียวชี้แจงว่า การตัดสินใจเช่นนั้นจะขึ้นอยู่กับสถานการณ์จริงและการประเมินข้อมูลที่มีอยู่ ปักกิ่งยังคงเรียกร้องให้ทาคาอิจิเป็นผู้ตอบข้อกังวลด้วยตนเอง
ความพยายามก่อนหน้านี้ที่จะจำกัดขอบเขตความขัดแย้งแสดงให้เห็นว่ารัฐบาลทั้งสองยังมีจุดยืนห่างกันเพียงใด ในการหารือเมื่อวันที่ 28 กันยายนที่กรุงปักกิ่ง ทาเคชิ อิวายะ อดีตรัฐมนตรีต่างประเทศญี่ปุ่น เสนอให้ยืนยันเจตนารมณ์ของแถลงการณ์ร่วมญี่ปุ่น-จีนปี 1972 อีกครั้ง หวัง อี้ รัฐมนตรีต่างประเทศจีน ปฏิเสธแนวทางที่เสนอ ตามคำกล่าวของอิวายะ และต้องการให้นายกรัฐมนตรีเป็นผู้ชี้แจงประเด็นนี้โดยตรง
อิวายะระบุว่าข้อเรียกร้องของหวังคือการให้ถอนคำพูด ขณะที่โทโมกิ อิซึมิคาวะ ผู้อำนวยการสมาคมซึ่งเข้าร่วมการหารืออีกคน อธิบายว่าเป็นการให้แก้ไขท่าทีตั้งแต่เนิ่น ๆ ทั้งสองคำอธิบายต่างชี้ว่าก้าวทางการเมืองต่อไปขึ้นอยู่กับทาคาอิจิ ซึ่งรัฐบาลของเธอยืนยันว่าแนวนโยบายของญี่ปุ่นต่อไต้หวันไม่ได้เปลี่ยนแปลง
โตเกียวแสวงหาการเจรจา พร้อมต้านแรงกดดัน
ทาคาอิจิกล่าวซ้ำหลายครั้งว่าญี่ปุ่นยังต้องการความสัมพันธ์ที่สร้างสรรค์และมีเสถียรภาพกับจีน นายกรัฐมนตรีญี่ปุ่นกล่าวถึงจีนด้วยถ้อยคำดังนี้:
ประเทศเพื่อนบ้านที่สำคัญ
การเยือนเซินเจิ้นของเธอผสานการเรียกร้องให้มีปฏิสัมพันธ์เข้ากับการวิพากษ์วิจารณ์แรงกดดันทางการค้า เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายนที่กรุงมะนิลา เธอเข้าร่วมกับผู้นำสหรัฐฯ ออสเตรเลีย และอินเดีย ในการประชุมกลุ่มควอด ซึ่งเป็นความร่วมมือของสี่ประเทศ
ผู้นำทั้งสี่แสดงความกังวลด้วยถ้อยคำดังต่อไปนี้:
มีความกังวลอย่างยิ่งต่อการบีบบังคับทางเศรษฐกิจ รวมถึงการใช้ข้อจำกัดการส่งออกโดยพลการ
การบีบบังคับทางเศรษฐกิจหมายถึงการใช้แรงกดดันทางการค้าเพื่อผลักดันให้รัฐบาลอีกประเทศตัดสินใจทางการเมือง สำหรับญี่ปุ่น ข้อจำกัดการส่งออกแร่หายากของจีนทำให้ความกังวลดังกล่าวเป็นเรื่องที่จับต้องได้ แร่หายากเป็นกลุ่มธาตุที่ใช้ในผลิตภัณฑ์เทคโนโลยีหลายชนิด และการควบคุมการส่งออกอาจทำให้ผู้ผลิตเข้าถึงวัสดุสำคัญได้ยากขึ้น
การเผชิญหน้าครั้งนี้ขยายวงออกไปนอกเหนือจากการประชุมของรัฐบาลแล้ว จำนวนนักท่องเที่ยวจีนที่เดินทางเข้าญี่ปุ่นในเดือนธันวาคม 2025 ลดลง 45 เปอร์เซ็นต์จากปีก่อน อยู่ที่ประมาณ 330,000 คน ขณะที่ข้อจำกัดด้านอาหารทะเลและการควบคุมการส่งออกที่เข้มงวดขึ้นยิ่งเพิ่มความตึงเครียด เหตุการณ์เหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของ แรงกดดันต่อญี่ปุ่นที่ขยายวงกว้างขึ้น หลังถ้อยคำของทาคาอิจิ
ที่มะนิลามีโอกาสพบปะผู้นำจีนเพียงเล็กน้อย
ทาคาอิจิเดินทางจากมะนิลาไปยังเซินเจิ้น หลังเข้าร่วมการประชุมที่เกี่ยวข้องกับสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ กำหนดการของเธอในฟิลิปปินส์เป็นอีกโอกาสหนึ่งที่อาจได้พบเจ้าหน้าที่ระดับสูงของจีน แต่เธอไม่ได้พบหลี่ เฉียง นายกรัฐมนตรีจีน
หลี่เข้าร่วมการประชุมสุดยอดจีน-อาเซียนเมื่อวันจันทร์ที่ 16 พฤศจิกายน และเดินทางกลับปักกิ่งในช่วงบ่ายวันเดียวกัน ซึ่งเป็นเวลาประมาณที่ทาคาอิจิเดินทางถึงฟิลิปปินส์ เขาไม่ได้เข้าร่วมการประชุมอาเซียนบวกสามในวันถัดมา ซึ่งเป็นการประชุมที่รวมประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จีน ญี่ปุ่น และเกาหลีใต้
จีนส่งจาง จู้ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและกิจการชนบทเข้าร่วม ทาคาอิจิเดินเข้าไปหาจางที่นั่งอยู่ จับมือและแลกเปลี่ยนถ้อยคำกันเล็กน้อย
ดังนั้น งานเลี้ยงอาหารค่ำที่เซินเจิ้นจึงเป็นโอกาสให้ทาคาอิจิได้ติดต่อกับเจ้าหน้าที่ระดับสูงกว่าที่เธอพบในมะนิลา สีให้การต้อนรับผู้นำที่มาเยือนในฐานะเจ้าภาพการประชุมสุดยอด ทำให้นายกรัฐมนตรีญี่ปุ่นมีโอกาสพูดคุยสั้น ๆ แม้ไม่ได้กำหนดการประชุมไว้
ข้อพิพาทลุกลามมาถึงการประชุมสุดยอดที่เซินเจิ้นได้อย่างไร
ทาคาอิจิและสีพบกันครั้งล่าสุดในเดือนตุลาคม 2025 ระหว่างการประชุมสุดยอดเอเปกที่เมืองคยองจู ประเทศเกาหลีใต้ การพบกันครั้งนั้นเกิดขึ้นราวหนึ่งสัปดาห์ก่อนถ้อยแถลงในรัฐสภาที่ทำให้ความสัมพันธ์เข้าสู่ข้อพิพาทในปัจจุบัน
วันสำคัญต่าง ๆ แสดงให้เห็นพัฒนาการจากการพบกันครั้งแรก สู่ความเห็นต่างที่ยืดเยื้อ และมาถึงการพบกันสั้น ๆ อีกครั้งในตอนนี้:
- ตุลาคม 2025: ทาคาอิจิเข้ารับตำแหน่งและพบสีนอกรอบการประชุมสุดยอดเอเปกที่เมืองคยองจู
- 7 พฤศจิกายน 2025: เธอกล่าวต่อรัฐสภาว่าวิกฤตไต้หวันอาจเข้าข่ายสถานการณ์ที่อนุญาตให้ญี่ปุ่นใช้กำลังทหารเพื่อป้องกันตนเองร่วมกัน
- 28 กันยายน 2026: อิวายะหารือกับหวังที่กรุงปักกิ่งถึงแนวทางแก้ไขทางการทูตที่อาจเป็นไปได้ แต่ไม่สามารถทำให้เห็นพ้องกับแนวทางที่เสนอ
- 17 พฤศจิกายน 2026: ทาคาอิจิเข้าร่วมกับผู้นำกลุ่มควอดคนอื่น ๆ ที่กรุงมะนิลา เพื่อแสดงความกังวลต่อการบีบบังคับทางเศรษฐกิจและข้อจำกัดการส่งออก
- 18 พฤศจิกายน 2026: เธอเดินทางถึงเซินเจิ้น แลกเปลี่ยนถ้อยคำสั้น ๆ กับสี และถ่ายภาพร่วมกันก่อนงานเลี้ยงอาหารค่ำเอเปก
- 19 พฤศจิกายน 2026: กำหนดปิดการประชุมสุดยอดผู้นำเอเปก
ที่ผ่านมาเอเปกเคยเป็นช่องทางเปิดโอกาสให้เกิดการพบปะในช่วงความสัมพันธ์ญี่ปุ่น-จีนยากลำบาก ในการประชุมสุดยอดที่ปักกิ่งเมื่อปี 2014 การจับมืออย่างเย็นชาของสีต่อชินโซ อาเบะ นายกรัฐมนตรีญี่ปุ่นในขณะนั้น เกิดขึ้นก่อนการหารือทวิภาคีอย่างเป็นทางการ ครั้งนี้ผู้นำทั้งสองทักทายกันอย่างเป็นมิตร ขณะที่โอกาสจัดการประชุมอย่างเป็นทางการยังริบหรี่
คำมั่นด้านการค้าต้องเผชิญความสัมพันธ์ทางการเมืองที่ยากลำบาก
ทาคาอิจิเข้าร่วมเอเปกโดยตั้งใจผลักดันการค้าและการลงทุนที่เสรีและเปิดกว้าง เป้าหมายเหล่านี้ทำให้ข้อกังวลของรัฐบาลเธอเกี่ยวกับข้อจำกัดการส่งออกอยู่ควบคู่กับวาระเศรษฐกิจของการประชุมโดยตรง
ในการกล่าวต่อผู้นำภาคธุรกิจที่เซินเจิ้นเมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน สีให้คำมั่นว่าจะลดภาษี เปิดตลาดให้กว้างขึ้น และเปิดภาคการผลิตและบริการเพิ่มเติม คำมั่นเรื่องการเปิดตลาด ของเขานำเสนอจีนในฐานะจุดหมายปลายทางสำหรับบริษัทและการลงทุนจากต่างประเทศ แม้สุนทรพจน์จะไม่ได้ให้รายละเอียดกำหนดการลดภาษีหรือกรอบเวลาการดำเนินการ
ดังนั้น ธุรกิจญี่ปุ่นจึงได้รับสารสองแบบจากการประชุมเดียวกัน ได้แก่ คำเชิญให้กระชับความสัมพันธ์ทางการค้ากับจีน และข้อพิพาทที่ยังไม่ได้คลี่คลายซึ่งนำไปสู่มาตรการจำกัดที่ส่งผลต่อการค้า สำหรับบริษัทที่พึ่งพาวัตถุดิบจากจีน การเข้าถึงแหล่งจัดหาถือเป็นข้อกังวลในทางปฏิบัติ ควบคู่กับคำมั่นกว้าง ๆ ที่ให้ไว้ในการประชุมสุดยอด
บทบาทของเอเปกช่วยอธิบายได้ว่าเหตุใดประเด็นเหล่านี้จึงมาบรรจบกันที่เซินเจิ้น เวทีนี้รวบรวมเขตเศรษฐกิจสมาชิก 21 แห่งเพื่อหารือเรื่องการค้าและความร่วมมือทางเศรษฐกิจ โดยทั่วไปการตัดสินใจอาศัยฉันทามติและไม่มีผลผูกพันทางกฎหมาย ขณะที่การมารวมตัวของผู้นำเปิดโอกาสให้สนทนานอกรอบการประชุมอย่างเป็นทางการ
การพบกันที่อาจเกิดขึ้นอีกครั้งมาพร้อมข้อเรียกร้องเร่งด่วนจากญี่ปุ่น
ความพยายามของทาคาอิจิที่จะติดต่อโดยตรงในเซินเจิ้นยังรวมถึงวลาดิเมียร์ ปูติน ประธานาธิบดีรัสเซียด้วย เจ้าหน้าที่รัฐบาลญี่ปุ่นคาดว่าจะเกิดการพบกันระหว่างการประชุมสุดยอด โดยโตเกียวต้องการแลกเปลี่ยนถ้อยคำสั้น ๆ มากกว่าจัดการประชุมอย่างเป็นทางการ
เธอตั้งใจเรียกร้องให้ปล่อยตัวทันที ยูกิ อิมาอิ ผู้สื่อข่าวหนังสือพิมพ์ฮอกไกโด ซึ่งทางการรัสเซียควบคุมตัวในเดือนตุลาคมโดยต้องสงสัยว่าเป็นสายลับ ญี่ปุ่นปฏิเสธข้อกล่าวหาดังกล่าว นอกจากนี้ยังคาดว่าทาคาอิจิจะประท้วงการเยือนเอโตโรฟุของปูติน ซึ่งเป็นเกาะที่รัสเซียควบคุมอยู่และญี่ปุ่นอ้างสิทธิ์
แผนการติดต่อกับปูติน แสดงให้เห็นว่าการทูตของญี่ปุ่นในการประชุมสุดยอดส่วนใหญ่ต้องอาศัยการพูดคุยสั้น ๆ นอกรอบกำหนดการหลัก ในกรณีของรัสเซีย โตเกียวต้องการยื่นข้อเรียกร้องเฉพาะเจาะจงต่อปูตินโดยตรง ส่วนกรณีจีน ทาคาอิจิพยายามรักษาช่องทางสื่อสารไว้ ขณะที่รัฐบาลทั้งสองยังเห็นต่างกันเกี่ยวกับถ้อยคำของเธอเรื่องไต้หวัน
สำหรับญี่ปุ่นและจีน กำหนดการประชุมสุดยอดที่เหลือจนถึงวันที่ 19 พฤศจิกายนยังเปิดโอกาสให้มีการแลกเปลี่ยนอย่างไม่เป็นทางการเพิ่มเติม ประเด็นหลักยังคงเป็นข้อเรียกร้องของปักกิ่งให้ทาคาอิจิชี้แจง การยืนยันของโตเกียวว่านโยบายยังไม่เปลี่ยนแปลง และข้อจำกัดทางเศรษฐกิจที่ส่งผลต่อความสัมพันธ์
ประเด็นสำคัญ
- ทาคาอิจิและสีจับมือและถ่ายภาพร่วมกันก่อนงานเลี้ยงอาหารค่ำผู้นำเอเปกที่เซินเจิ้นเมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน
- การเยือนครั้งนี้เป็นการเดินทางไปจีนครั้งแรกของทาคาอิจินับตั้งแต่เป็นนายกรัฐมนตรีในเดือนตุลาคม 2025
- การหารืออย่างเป็นทางการมีความเป็นไปได้น้อย และไม่มีการประกาศข้อตกลงสำคัญ
- ถ้อยแถลงของเธอเกี่ยวกับวิกฤตไต้หวันเมื่อเดือนพฤศจิกายน 2025 ยังคงเป็นต้นตอหลักของความตึงเครียด
- แรงกดดันจากจีนรวมถึงข้อจำกัดการส่งออกแร่หายาก ขณะที่ญี่ปุ่นยังคงพยายามเปิดช่องทางเจรจา
- การประชุมสุดยอดจะสิ้นสุดในวันที่ 19 พฤศจิกายน โดยยังมีโอกาสพบปะอย่างไม่เป็นทางการช่วงสั้น ๆ เพิ่มเติม






