จีนสั่งระงับ SoftBank ซื้อธุรกิจหุ่นยนต์ของ ABB ในตลาดใหญ่ที่สุด

ดีลมูลค่า 5.375 พันล้านดอลลาร์เผชิญกำแพงความมั่นคงของจีน

จีนสั่งห้าม SoftBank เข้าซื้อธุรกิจหุ่นยนต์ของ ABB ในประเทศ นับเป็นอุปสรรคสำคัญต่อแผนเข้าซื้อธุรกิจหุ่นยนต์ทั่วโลกของบริษัทสัญชาติสวิส มูลค่า 5.375 พันล้านดอลลาร์ของกลุ่มการลงทุนญี่ปุ่น จีนเป็นตลาดใหญ่ที่สุดของธุรกิจนี้ โดยคิดเป็นราว 30% ของรายได้

ABB ระบุเมื่อวันพฤหัสบดีที่ 5 พฤศจิกายนว่า SoftBank แจ้งให้บริษัททราบถึงคำตัดสินของสำนักงานกลไกการทำงานเพื่อทบทวนความมั่นคงด้านการลงทุนจากต่างประเทศของจีน ทั้งสองบริษัทยังไม่ได้ประกาศยุติธุรกรรมระดับโลกดังกล่าว โดย ABB ระบุว่ายังคงหารือกันอย่างใกล้ชิดและเดินหน้าทำงานร่วมกันอย่างสร้างสรรค์

คำตัดสินนี้ทำให้การควบคุมโรงงาน เทคโนโลยีอุตสาหกรรม และข้อมูล กลายเป็นประเด็นสำคัญของดีลที่มุ่งนำปัญญาประดิษฐ์เข้าใกล้เครื่องจักรที่ทำงานจริง ผู้ที่คุ้นเคยกับการพิจารณาระบุว่า ทางการจีนกังวลว่าข้อมูลจากหุ่นยนต์อาจถูกถ่ายโอนไปต่างประเทศและนำไปใช้ฝึกโมเดล AI รวมถึงโมเดลที่พัฒนาโดย OpenAI โดย SoftBank เป็นนักลงทุนรายใหญ่ของ OpenAI

แถลงการณ์ของ ABB ไม่ได้ระบุเหตุผลของการสั่งห้าม รายงานยังระบุว่าข้อกังวลครอบคลุมห่วงโซ่อุปทานของธุรกิจในจีน และการรักษากำลังการผลิตไว้ในประเทศด้วยหรือไม่

SoftBank ตกลงซื้อธุรกิจหุ่นยนต์ในเดือนตุลาคม 2025 การซื้อกิจการยังต้องได้รับอนุมัติจากหน่วยงานกำกับดูแลและเป็นไปตามเงื่อนไขอื่น ๆ โดย SoftBank รับผิดชอบดูแลกระบวนการขออนุมัติ ขณะนี้คำตัดสินของจีนกลายเป็นอุปสรรคระหว่างข้อตกลงที่ลงนามแล้วกับการปิดธุรกรรม

เหตุใดจีนจึงมีความสำคัญต่อการซื้อกิจการ

จีนคิดเป็นประมาณสามในสิบของธุรกิจหุ่นยนต์ของ ABB ดังนั้นข้อจำกัดที่กระทบตลาดนี้จึงส่งผลต่อการดำเนินงานส่วนใหญ่ที่ SoftBank ตกลงซื้อ ไม่ใช่เพียงสาขาย่อยในต่างประเทศ

เซี่ยงไฮ้เป็นศูนย์กลางของธุรกิจนี้ โดยเป็นที่ตั้งสำนักงานใหญ่ด้านหุ่นยนต์ระดับโลกของ ABB รวมถึงฐานวิจัยและการผลิตขนาดใหญ่ ตามข้อมูลเกี่ยวกับการดำเนินงานของบริษัท หุ่นยนต์ที่ ABB จำหน่ายในจีนมากกว่า 90% ผลิตภายในประเทศ

ฮั่น เฉิน ประธาน ABB Robotics ในจีน ให้ตัวเลขใกล้เคียงกันในเดือนตุลาคมว่า ผลิตภัณฑ์หุ่นยนต์ของบริษัทที่จำหน่ายในตลาดจีน 90% มาจากโรงงานในเซี่ยงไฮ้ เขากล่าวว่าสัดส่วนดังกล่าวจะเพิ่มขึ้นเมื่อบริษัทขยายการใช้การผลิตและซัพพลายเออร์ในท้องถิ่น

การดำเนินงานโดยรวมของ ABB ในจีนครอบคลุมมากกว่าธุรกิจหุ่นยนต์อย่างมาก คาดว่าบริษัทมีพนักงานในจีนราว 12,700 คน ขณะที่ข้อมูลอีกชุดหนึ่งซึ่งอ้างอิงข้อมูลของบริษัทระบุว่ามีพนักงานราว 15,000 คนในหน่วยงานประมาณ 30 แห่ง ข้อมูลชุดหลังระบุว่าการดำเนินงานครอบคลุมเกือบ 130 เมือง และช่องทางการขายเข้าถึงเกือบ 700 เมือง

สำหรับลูกค้าและซัพพลายเออร์ ประเด็นเร่งด่วนคือใครจะเป็นเจ้าของและควบคุมเครือข่ายอุตสาหกรรมที่ฝังรากลึกแห่งนี้ ABB ยังไม่ได้ประกาศเปลี่ยนแปลงการดำเนินงานด้านการผลิตในจีนหลังคำสั่งห้าม

จีนอนุมัติด้านการแข่งขันก่อนมีคำตัดสินด้านความมั่นคง

มีรายงานว่าธุรกรรมผ่านการพิจารณาด้านการแข่งขันของจีนในเดือนกุมภาพันธ์ ก่อนเข้าสู่การทบทวนความมั่นคงด้านการลงทุนจากต่างประเทศ กระบวนการทั้งสองพิจารณาคนละประเด็น การพิจารณาด้านการแข่งขันประเมินว่าการซื้อกิจการอาจส่งผลต่อการแข่งขันระหว่างธุรกิจอย่างไร ส่วนการทบทวนด้านความมั่นคงพิจารณาความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับการลงทุนและการควบคุมจากต่างประเทศ

ผู้ที่คุ้นเคยกับกระบวนการระบุว่า คณะกรรมการพัฒนาและปฏิรูปแห่งชาติจีน หรือ NDRC ตรวจสอบการซื้อกิจการและเพิ่งแจ้งคำตัดสินระงับแก่ SoftBank ก่อนหน้านี้ SoftBank คาดว่าจะได้รับอนุมัติ จนกระทั่งได้รับแจ้งคำสั่งห้ามเมื่อสัปดาห์ก่อน

ABB ระบุชื่อสำนักงานทบทวนความมั่นคงด้านการลงทุนจากต่างประเทศในการยืนยันข่าว สำนักงานดังกล่าวอยู่ภายใต้ NDRC ซึ่งเป็นผู้นำกลไกการทบทวนร่วมกับกระทรวงพาณิชย์ โครงสร้างหน่วยงานนี้อธิบายได้ว่าเหตุใดทั้งสำนักงานและคณะกรรมการจึงปรากฏในรายงานเกี่ยวกับคำตัดสิน

SoftBank กำลังประเมินว่าสามารถยื่นขออนุมัติอีกครั้งได้หรือไม่ ยังไม่มีการประกาศโครงสร้างธุรกรรมฉบับปรับปรุง วันที่ยื่นคำขอใหม่ หรือกำหนดเวลาปิดธุรกรรมฉบับใหม่

กฎการลงทุนของจีนให้อำนาจอะไรบ้าง

มาตรการทบทวนความมั่นคงด้านการลงทุนจากต่างประเทศของจีน ซึ่งออกโดย NDRC และกระทรวงพาณิชย์เมื่อวันที่ 19 ธันวาคม 2020 ครอบคลุมการลงทุนจากต่างประเทศที่ส่งผลหรืออาจส่งผลต่อความมั่นคงแห่งชาติ รวมถึงการเข้าซื้อหุ้นหรือสินทรัพย์ในกิจการภายในประเทศ

มาตรการดังกล่าวระบุว่า การลงทุนที่ได้มาซึ่งอำนาจควบคุมจริงในภาคการผลิตอุปกรณ์สำคัญ เทคโนโลยีสารสนเทศที่สำคัญ และเทคโนโลยีหลัก อาจต้องยื่นแจ้ง การควบคุมอาจหมายถึงการถือหุ้นเกินครึ่งหนึ่ง การมีอิทธิพลชี้ขาดต่อการลงคะแนนเสียง หรือการมีอิทธิพลอย่างมีนัยสำคัญต่อการตัดสินใจทางธุรกิจ บุคลากร การเงิน หรือเทคโนโลยี

กฎดังกล่าวกำหนดให้มีการทบทวนตามปกติและการทบทวนพิเศษ หลังการทบทวนพิเศษ ทางการอาจอนุมัติการลงทุน ห้ามลงทุนหากส่งผลต่อความมั่นคงแห่งชาติ หรืออนุมัติโดยกำหนดเงื่อนไข หากเงื่อนไขนั้นสามารถขจัดผลกระทบต่อความมั่นคงได้และคู่สัญญาตกลงยอมรับ

โดยทั่วไป การทบทวนพิเศษมีกำหนดไม่เกิน 60 วันทำการ และอาจขยายเวลาได้ในกรณีพิเศษ ไม่นับเวลาที่ใช้ในการจัดส่งเอกสารเพิ่มเติมตามที่ร้องขอ นอกจากนี้ บริษัทต่าง ๆ ยังอาจปรับแผนการลงทุนระหว่างการทบทวน ซึ่งจะเริ่มนับระยะเวลาการพิจารณาใหม่เมื่อได้รับแผนฉบับปรับปรุง

ข้อกำหนดเหล่านี้อธิบายเครื่องมือที่หน่วยงานกำกับดูแลและบริษัทต่าง ๆ ใช้ได้ อย่างไรก็ตาม หาก SoftBank ยื่นขออนุมัติอีกครั้ง ก็ยังต้องตอบข้อกังวลของทางการจีนเกี่ยวกับการซื้อกิจการครั้งนี้โดยเฉพาะ

เหตุใดข้อมูลจากหุ่นยนต์จึงเป็นส่วนหนึ่งของข้อพิพาท

รายงานระบุว่าข้อกังวลของทางการจีนอยู่ที่ข้อมูลซึ่งเกิดจากการทำงานของหุ่นยนต์อาจถูกส่งออกนอกประเทศและนำไปใช้เป็นข้อมูลสำหรับฝึก AI การฝึกคือกระบวนการที่ระบบ AI เรียนรู้รูปแบบจากตัวอย่าง เพื่อให้จดจำวัตถุ คาดการณ์ผลลัพธ์ หรือเลือกการกระทำได้

หุ่นยนต์อุตสาหกรรมผสานกล้อง ซอฟต์แวร์ และข้อมูลเกี่ยวกับการเคลื่อนไหวกับงานผลิตมากขึ้นเรื่อย ๆ ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้เครื่องจักรเรียนรู้วิธีจัดการวัตถุหรือทำงานต่อเนื่องเป็นลำดับได้ ในโรงงาน ข้อมูลยังอาจเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับวิธีการผลิตสินค้า

การลงทุนของ SoftBank ใน OpenAI ทำให้เกิดความเชื่อมโยงระหว่างบริษัทกับข้อกังวลที่มีรายงานว่าข้อมูลเหล่านั้นอาจถูกส่งไปที่ใด การยืนยันต่อสาธารณะของ ABB มุ่งเน้นไปที่คำสั่งห้ามและการหารือเกี่ยวกับธุรกรรมที่ยังดำเนินต่อไป โดยไม่ได้เปิดเผยเหตุผลด้านความมั่นคงโดยละเอียด

รายงานที่ระบุว่ามีการตรวจสอบห่วงโซ่อุปทานและกำลังการผลิตทำให้การทบทวนมีอีกมิติหนึ่งในทางปฏิบัติ ทางการจีนพิจารณาทั้งสถานที่ตั้งในอนาคตของขีดความสามารถด้านอุตสาหกรรมและการเคลื่อนย้ายข้อมูล การผลิตในประเทศที่กว้างขวางของ ABB ทำให้ทั้งสองประเด็นมีความสำคัญต่อธุรกิจในจีน

แผนของ SoftBank ไปไกลกว่าแชตบอต

SoftBank ต้องการซื้อกิจการนี้เป็นส่วนหนึ่งของแผนรุกสู่ AI เชิงกายภาพของมาซาโยชิ ซัน ผู้ก่อตั้งและประธานเจ้าหน้าที่บริหาร คำนี้หมายถึงปัญญาประดิษฐ์ที่ทำงานผ่านเครื่องจักรซึ่งรับรู้และปฏิบัติการในโลกจริง ไม่ใช่เพียงสร้างข้อความหรือภาพบนหน้าจอ

ABB จะนำธุรกิจหุ่นยนต์ที่มีรากฐานมั่นคงเข้ามาเสริมกลยุทธ์ดังกล่าว ธุรกิจนี้มีรายได้ 2.3 พันล้านดอลลาร์ในปี 2024 หรือราว 7% ของรายได้รวม ABB และมีอัตรากำไรจากการดำเนินงาน EBITA อยู่ที่ 12.1% อัตรากำไรนี้วัดกำไรจากการดำเนินงานก่อนดอกเบี้ย ภาษี และค่าตัดจำหน่ายเทียบกับยอดขาย

มูลค่ากิจการที่ตกลงกันไว้ที่ 5.375 พันล้านดอลลาร์ คิดเป็นประมาณ 2.3 เท่าของรายได้ 2.3 พันล้านดอลลาร์ของธุรกิจในปี 2024 มูลค่ากิจการหมายถึงมูลค่าของธุรกิจในการทำธุรกรรม โดยคำนึงถึงหนี้สินและเงินสดตามเงื่อนไขของดีล การเปรียบเทียบนี้ช่วยให้เห็นขนาดของการซื้อกิจการเมื่อเทียบกับยอดขายต่อปีของธุรกิจ

ปัจจุบัน SoftBank เป็นเจ้าของ Arm บริษัทออกแบบชิปสัญชาติอังกฤษ และถือเงินลงทุนจำนวนมากใน OpenAI การซื้อ ABB Robotics จะเพิ่มเครื่องจักรอุตสาหกรรม ความเชี่ยวชาญด้านวิศวกรรม และลูกค้าภาคโรงงานให้กับพอร์ตเทคโนโลยีของบริษัท

การแข่งขันในสาขานี้กำลังทวีความเข้มข้นในจีนเช่นกัน การเปิดตัว โมเดลหุ่นยนต์ของจีน ในเดือนกุมภาพันธ์รวมถึง RynnBrain ของ Alibaba ซึ่งออกแบบมาเพื่อช่วยให้เครื่องจักรติดตามพื้นที่ เวลา และความคืบหน้าของงาน การแข่งขันกำลังมุ่งไปที่ความสามารถของ AI ในการทำงานจริงให้เกิดประโยชน์ ควบคู่กับการพัฒนาโมเดลซอฟต์แวร์

โรงงานเซี่ยงไฮ้ของ ABB สะท้อนเป้าหมายด้านอุตสาหกรรม

ฮั่นยกตัวอย่างการใช้ AI เชิงกายภาพที่โรงงานของ ABB ในเซี่ยงไฮ้ โดยเป็นสายการผลิตตัวควบคุมที่สามารถผลิตสินค้าได้มากกว่า 200 รูปแบบ ก่อนหน้านี้การเปลี่ยนไปผลิตสินค้าแต่ละรุ่นต้องใช้เวลาเตรียมการนานและต้องมีสินค้าคงคลังจำนวนมาก

ฮั่นระบุว่า สายการผลิตแบบยืดหยุ่นที่ใช้ AI เชิงกายภาพสามารถปรับตามคำสั่งซื้อที่มีรุ่น ข้อกำหนด และรูปแบบแตกต่างกัน ทำให้การผลิตสอดคล้องกับอุปสงค์ได้มากขึ้น ประโยชน์ที่ต้องการคือใช้เวลาปรับตั้งอุปกรณ์น้อยลงและลดจำนวนสินค้าที่ต้องรออยู่ในคลัง

ABB ยังสาธิตหุ่นยนต์ร่วมปฏิบัติงาน GoFa ที่ชงกาแฟแบบรินผ่านตัวกรอง เครื่องจักรเรียนรู้การเคลื่อนไหว จังหวะเวลา และรูปแบบการรินด้วยการเลียนแบบ โดยผสานการมองเห็น เครื่องมือฝึกสอน และการวางแผนเส้นทางอัตโนมัติ หุ่นยนต์ร่วมปฏิบัติงานได้รับการออกแบบให้ทำงานเคียงข้างคนภายใต้มาตรการความปลอดภัยที่เหมาะสม

การสาธิตนี้แสดงให้เห็นความแตกต่างระหว่างการทำตามลำดับตำแหน่งที่กำหนดตายตัว กับการเรียนรู้งานที่ขึ้นอยู่กับการสังเกตและจังหวะเวลา ฮั่นคาดการณ์ว่าการใช้งาน AI เชิงกายภาพในการผลิตภาคอุตสาหกรรมจะเติบโตอย่างมากในช่วงสองถึงสามปีถัดไป

ปัจจุบันมีหุ่นยนต์อุตสาหกรรมมากกว่าสองล้านตัวทำงานในโรงงานทั่วจีน ขณะที่มีคนราว 120 ล้านคนทำงานในภาคการผลิต ตามที่ระบุไว้ในรายงานเดือนสิงหาคมเกี่ยวกับ การขยายระบบอัตโนมัติในโรงงาน ฐานการติดตั้งที่มีอยู่ช่วยอธิบายว่าเหตุใดการเข้าถึงลูกค้า ซัพพลายเออร์ และประสบการณ์การผลิตในจีนจึงมีความสำคัญต่อผู้ซื้อธุรกิจหุ่นยนต์ระดับโลก

ความมั่นใจในเดือนตุลาคมเปลี่ยนเป็นคำสั่งห้ามในเดือนพฤศจิกายน

ฮั่นแสดงความมั่นใจเกี่ยวกับการซื้อกิจการระหว่างงานแสดงสินค้าอุตสาหกรรมเมื่อวันที่ 12 ตุลาคม เขากล่าวว่ากระบวนการต่าง ๆ ดำเนินไปตามปกติ และโครงการยังอยู่ในกรอบเวลาที่วางแผนไว้ ทั้งสองบริษัทคาดว่าจะปิดธุรกรรมได้ในช่วงกลางถึงปลายปี 2026

ขั้นตอนสำคัญในขณะนี้กินเวลานานกว่าหนึ่งปี:

• 8 ตุลาคม 2025: ABB และ SoftBank ประกาศข้อตกลงขายธุรกิจหุ่นยนต์ โดยมีมูลค่ากิจการ 5.375 พันล้านดอลลาร์
• กุมภาพันธ์ 2026: มีรายงานว่าธุรกรรมผ่านการพิจารณาด้านการแข่งขันของจีน
• 12 ตุลาคม 2026: ฮั่นกล่าวว่าธุรกรรมกำลังคืบหน้าและยังอยู่ในกรอบเวลาปิดดีลที่วางแผนไว้
• 5 พฤศจิกายน 2026: ABB ยืนยันว่า SoftBank แจ้งให้บริษัททราบว่าจีนสั่งห้ามธุรกิจหุ่นยนต์ในจีน

ฮั่นยังกล่าวในเดือนตุลาคมว่า ABB Robotics จะยังคงมุ่งมั่นต่อตลาดจีนไม่ว่าใครจะเป็นเจ้าของ เขายกตัวอย่างผลิตภัณฑ์ที่พัฒนาและผลิตในประเทศ รวมถึงหุ่นยนต์ขนาดใหญ่ IRB 6720 Lite+ และหุ่นยนต์ร่วมปฏิบัติงาน PoWa รุ่นเพิ่มเติมที่รองรับน้ำหนักบรรทุกได้เจ็ดกิโลกรัม

แถลงการณ์ล่าสุดของ ABB ระบุว่าธุรกรรมระดับโลกยังไม่ยุติ ขณะที่ทั้งสองบริษัทหารือแนวทางดำเนินการต่อไป กำหนดการเดิมจึงต้องเดินคู่ไปกับคำสั่งห้ามด้านความมั่นคงที่กระทบตลาดใหญ่ที่สุดของธุรกิจ

ประเด็นสำคัญ

• จีนสั่งห้าม SoftBank ซื้อธุรกิจหุ่นยนต์ของ ABB ในจีน ส่งผลให้การซื้อกิจการระดับโลกมูลค่า 5.375 พันล้านดอลลาร์ซับซ้อนขึ้น
• จีนคิดเป็นราว 30% ของธุรกิจหุ่นยนต์ของ ABB และหุ่นยนต์ที่จำหน่ายในประเทศมากกว่า 90% ผลิตในจีน
• ข้อกังวลด้านความมั่นคงที่มีรายงานเกี่ยวข้องกับการส่งข้อมูลหุ่นยนต์ไปต่างประเทศ การฝึก AI ห่วงโซ่อุปทาน และการรักษากำลังการผลิตไว้ในประเทศ
• มีรายงานว่าธุรกรรมผ่านการพิจารณาด้านการแข่งขันในเดือนกุมภาพันธ์ ก่อนมีคำตัดสินด้านความมั่นคงในการลงทุนจากต่างประเทศ
• ABB และ SoftBank ยังคงหารือกัน โดย SoftBank กำลังประเมินว่าจะยื่นขออนุมัติอีกครั้งได้หรือไม่