ยุติการสอบสวนสองส่วน ขณะที่อัยการยื่นอุทธรณ์
ผู้พิพากษาศาลอาญาระหว่างประเทศในกรุงเฮกยุติการสอบสวนกรณีอัฟกานิสถาน ซึ่งครอบคลุมข้อกล่าวหาเกี่ยวกับอาชญากรรมที่ทหารสหรัฐฯ และกลุ่มรัฐอิสลามโคราซาน หรือที่รู้จักกันในชื่อ ISIS-K ถูกกล่าวหาว่าก่อขึ้น ส่วนการสอบสวนแยกต่างหากเกี่ยวกับอาชญากรรมที่กลุ่มตอลิบานถูกกล่าวหาว่าก่อขึ้นนับตั้งแต่กลับมามีอำนาจในปี 2021 จะดำเนินต่อไป โดยหมายจับแกนนำระดับสูงของตอลิบาน 4 คนยังมีผลบังคับใช้
สารบัญ
คำตัดสินซึ่งมีขึ้นเมื่อวันพฤหัสบดีและเผยแพร่ต่อสาธารณะเมื่อวันศุกร์ ทำให้ขอบเขตการสอบสวนที่ได้รับอนุญาตในปี 2020 แคบลง โดยเดิมครอบคลุมข้อกล่าวหาที่เกี่ยวข้องกับกองกำลังรัฐบาลอัฟกานิสถาน กลุ่มตอลิบาน ทหารสหรัฐฯ และเจ้าหน้าที่ข่าวกรองต่างประเทศของสหรัฐฯ สำนักงานอัยการระบุว่าได้ยื่นอุทธรณ์คำสั่งยุติการสอบสวนแล้ว แต่ไม่สามารถเปิดเผยรายละเอียดเพิ่มเติมได้
คำตัดสินนี้ครอบคลุมข้อกล่าวหาที่นอกเหนือจากกรณีที่เกี่ยวข้องกับชาวอเมริกัน ผู้พิพากษายังยุติการสอบสวนส่วนที่เกี่ยวข้องกับ ISIS-K ซึ่งกลายเป็นจุดสนใจของการสอบสวนเดิม หลังจากการสอบสวนเจ้าหน้าที่สหรัฐฯ หยุดชะงักในปี 2021 คดีที่ยังดำเนินต่อไปมุ่งเน้นข้อกล่าวหาว่ากลุ่มตอลิบานกดขี่ข่มเหงผู้หญิง เด็กหญิง และบุคคล LGBTQI+
ศาลและเจ้าหน้าที่ทั้งในปัจจุบันและอดีตรวม 13 คนถูกคว่ำบาตรโดยรัฐบาลทรัมป์ ซึ่งคัดค้านการสอบสวนที่เกี่ยวข้องกับชาวอเมริกันและเจ้าหน้าที่อิสราเอล ผู้พิพากษาใช้ความสามารถของอัยการในการสอบสวนและรวบรวมพยานหลักฐานเป็นฐานในการตัดสิน คำตัดสินมีขึ้นท่ามกลางความขัดแย้งในวงกว้างเกี่ยวกับอำนาจของศาล ขณะที่อัยการพยายามให้การสอบสวนที่ถูกยุติยังคงดำเนินต่อไปผ่านการอุทธรณ์
เหตุใดผู้พิพากษาจึงยุติการสอบสวนในวงกว้าง
ผู้พิพากษาระบุว่าอัยการไม่ได้แสดงให้เห็นว่าสามารถสอบสวนข้อกล่าวหาในอัฟกานิสถานนอกเหนือจากคดีตอลิบานได้อย่างมีประสิทธิภาพ คำตัดสินมุ่งเน้นความสามารถในทางปฏิบัติที่จะสร้างคดี รวมถึงการได้มาซึ่งพยานหลักฐานที่จำเป็นต่อการสนับสนุนข้อกล่าวหาทางอาญา
องค์คณะผู้พิพากษากล่าวถึงอุปสรรคที่ฝ่ายอัยการเผชิญไว้ในคำตัดสินว่า:
ข้อจำกัดสำคัญต่อความสามารถของฝ่ายอัยการในการดำเนินการสอบสวนและรวบรวมพยานหลักฐาน
คำตัดสินไม่ได้อธิบายข้อจำกัดเหล่านั้นเพิ่มเติม การรวบรวมพยานหลักฐานเป็นหัวใจของการสอบสวนคดีอาญา เพราะอัยการต้องมีข้อมูลที่ช่วยระบุว่าเกิดอะไรขึ้น และเชื่อมโยงอาชญากรรมที่ถูกกล่าวหากับบุคคลใดบุคคลหนึ่ง
การสอบสวนข้อกล่าวหาอาชญากรรมที่ทหารสหรัฐฯ ถูกกล่าวหาว่าก่อขึ้นหยุดชะงักมาตั้งแต่ปี 2021 แล้ว การยุติอย่างเป็นทางการทำให้สถานะทางกระบวนการของคดีเปลี่ยนไป จากเดิมที่ยังเป็นการสอบสวนเปิดอยู่แต่แทบไม่ได้รับความสนใจด้านการสืบสวน บัดนี้มีคำตัดสินของศาลให้ยุติการสอบสวนส่วนนั้นของคดีอัฟกานิสถาน ซึ่งสำนักงานอัยการกำลังยื่นคัดค้าน
ISIS-K ได้รับผลจากคำตัดสินเดียวกัน การที่กลุ่มนี้ถูกระบุอยู่ในคดีมีความสำคัญต่อชาวอัฟกันที่ต้องการให้มีการเอาผิด เพราะการยุติการสอบสวนทำให้ข้อกล่าวหาอาชญากรรมของกลุ่มติดอาวุธอีกกลุ่มหนึ่งถูกตัดออกจากการสอบสวนที่จะดำเนินต่อควบคู่ไปกับคดีตอลิบาน
คดีอัฟกานิสถานมีขอบเขตแคบลงอย่างไร
ศาลอาญาระหว่างประเทศอนุมัติการสอบสวนคดีอัฟกานิสถานในปี 2020 โดยมีขอบเขตกว้าง ครอบคลุมหลายฝ่ายในความขัดแย้งและข้อกล่าวหาความผิดที่ย้อนกลับไปถึงปี 2002 คำตัดสินล่าสุดมีขึ้นหลังจากมีการเปลี่ยนลำดับความสำคัญในการสอบสวนหลายครั้ง และก่อนหน้านี้ผู้พิพากษาได้สั่งให้แยกกระบวนพิจารณา
ขั้นตอนสำคัญมีดังนี้:
- ปี 2020: ผู้พิพากษาอนุมัติการสอบสวนข้อกล่าวหาความผิดของกองกำลังรัฐบาลอัฟกานิสถาน กลุ่มตอลิบาน ทหารสหรัฐฯ และเจ้าหน้าที่ข่าวกรองต่างประเทศของสหรัฐฯ
- ปี 2021: การสอบสวนที่เกี่ยวข้องกับทหารสหรัฐฯ หยุดชะงัก ในปีเดียวกันนั้น กลุ่มตอลิบานกลับมามีอำนาจ
- ปี 2022: คาริม ข่าน ซึ่งขณะนั้นดำรงตำแหน่งหัวหน้าอัยการ เลือกให้ความสำคัญกับประเด็นที่อาจเกี่ยวข้องกับชาวอเมริกันน้อยลง โดยอ้างถึงความยากลำบากในการได้มาซึ่งพยานหลักฐาน
- ช่วงต้นปีที่มีคำตัดสินล่าสุด: ผู้พิพากษาสั่งแยกกระบวนพิจารณาคดีอาชญากรรมที่กลุ่มตอลิบานถูกกล่าวหาว่าก่อขึ้นตั้งแต่ปี 2021 ออกจากการสอบสวนคดีอัฟกานิสถานเดิม ซึ่งขณะนั้นมุ่งไปที่ ISIS-K
- วันพฤหัสบดี: ผู้พิพากษามีคำตัดสินให้ยุติการสอบสวนในวงกว้าง
- วันศุกร์: มีการเผยแพร่คำตัดสินต่อสาธารณะ และสำนักงานอัยการยืนยันว่าได้ยื่นอุทธรณ์แล้ว
การสอบสวนที่เริ่มหยุดชะงักในปี 2021 กับการตัดสินใจในเวลาต่อมาของข่านเป็นคนละขั้นตอนกัน งานสอบสวนหยุดชะงักก่อนที่ฝ่ายอัยการจะลดลำดับความสำคัญของข้อกล่าวหาเหล่านั้นอย่างเป็นทางการในปี 2022 ขณะนี้ผู้พิพากษาได้ดำเนินการต่อไปอีกขั้นด้วยการสั่งยุติการสอบสวน
การแยกกระบวนพิจารณาทำให้การสอบสวนคดีตอลิบานดำเนินต่อไปได้โดยอิสระ หมายจับทั้ง 4 ฉบับยังมีผลบังคับใช้ แม้การสอบสวนอีกคดีจะถูกยุติแล้ว
คดีที่ยังดำเนินต่อกับแกนนำตอลิบาน
คดีที่ยังดำเนินต่อเกี่ยวข้องกับข้อกล่าวหาอาชญากรรมต่อมนุษยชาติในลักษณะการกดขี่ข่มเหงด้วยเหตุแห่งเพศ หลังกลุ่มตอลิบานยึดอำนาจในเดือนสิงหาคม 2021 โดยมีการระบุว่าผู้หญิง เด็กหญิง และบุคคล LGBTQI+ เป็นกลุ่มเป้าหมาย
การกดขี่ข่มเหงด้วยเหตุแห่งเพศหมายถึงการพรากสิทธิขั้นพื้นฐานของบุคคลอย่างร้ายแรงเพราะเพศสภาพ อาชญากรรมต่อมนุษยชาติเกี่ยวข้องกับการกระทำที่เป็นส่วนหนึ่งของการโจมตีประชากรพลเรือนอย่างกว้างขวางหรือเป็นระบบ ดังนั้นคดีนี้จึงเกี่ยวข้องกับความรับผิดทางอาญาที่ถูกกล่าวหาต่อรูปแบบการปฏิบัติที่เกิดขึ้นในวงกว้าง ไม่ใช่เพียงกฎข้อเดียวที่มีข้อโต้แย้ง
ศาลเผยแพร่หมายจับแกนนำตอลิบาน 4 คนต่อสาธารณะเมื่อวันที่ 5 ตุลาคม 2026 หมายจับระบุชื่อผู้นำสูงสุด ไฮบาตุลเลาะห์ อัคฮุนด์ซาดา ประธานศาลสูง อับดุล ฮากิม ฮักกานี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการรักษาการ ฮาบิบุลเลาะห์ อากา และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุดมศึกษารักษาการ เนดา โมฮัมหมัด นาดิม
ผู้พิพากษาเห็นว่ามีมูลเหตุอันควรเชื่อว่าบุคคลทั้ง 4 ต้องรับผิดชอบต่อการกดขี่ข่มเหงด้วยเหตุแห่งเพศและการเมือง ตามมาตรา 7(1)(h) ของธรรมนูญกรุงโรม ซึ่งเป็นสนธิสัญญาจัดตั้งศาลอาญาระหว่างประเทศ การกระทำที่ถูกกล่าวหาเริ่มขึ้นเมื่อวันที่ 15 สิงหาคม 2021 และดำเนินต่อไปจนถึงอย่างน้อยวันที่ 20 มกราคม 2025
มีรายงานว่าทั้ง 4 คนยังคงมีอิสรภาพอยู่ในขณะที่เปิดผนึกหมายจับ คดีของพวกเขาอยู่ในขั้นออกหมายจับ ซึ่งผู้พิพากษาพิจารณาว่ามีมูลเหตุอันควรเชื่อหรือไม่ว่าผู้ต้องสงสัยต้องรับผิดชอบ การพิพากษาว่ามีความผิดต้องผ่านการพิจารณาคดีและพิสูจน์จนปราศจากข้อสงสัยอันสมควร
เหตุใดเจ้าหน้าที่ด้านการศึกษาจึงอยู่ในคดีนี้
อากาและนาดิมดูแลกระทรวงที่รับผิดชอบด้านโรงเรียนและอุดมศึกษา การระบุชื่อทั้งสองไว้ในคดีทำให้เจ้าหน้าที่ผู้กำกับดูแลการศึกษาถูกดำเนินคดีร่วมกับผู้นำสูงสุดและประธานศาลสูงของตอลิบาน
กฎของตอลิบานห้ามเด็กหญิงเรียนต่อหลังชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 และห้ามผู้หญิงศึกษาต่อในมหาวิทยาลัย ข้อจำกัดเหล่านี้เป็นตัวกำหนดโดยตรงว่าเด็กหญิงจะเรียนต่อได้หรือไม่ และผู้หญิงจะได้รับวุฒิการศึกษาระดับมหาวิทยาลัยได้หรือไม่
หมายจับเกี่ยวข้องกับข้อกล่าวหาการพรากสิทธิในวงกว้าง ซึ่งรวมถึงความรุนแรงที่เชื่อมโยงกับนโยบายของตอลิบาน และการมุ่งเป้าบุคคลที่ถูกมองว่าสนับสนุนผู้หญิงและเด็กหญิง หรือมีแนวคิดไม่สอดคล้องกับความคาดหวังของตอลิบานเกี่ยวกับเพศสภาพ การศึกษาจึงเป็นองค์ประกอบหนึ่งที่เป็นรูปธรรมของคดีนี้
อัยการยื่นคำร้องขอหมายจับอากาและนาดิมเมื่อวันที่ 6 มีนาคม 2025 และผู้พิพากษาออกหมายจับเมื่อวันที่ 9 กันยายนปีเดียวกัน ส่วนหมายจับอัคฮุนด์ซาดาและฮักกานีออกเมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม 2025 การเปิดเผยหมายจับทั้ง 4 ฉบับต่อสาธารณะในเดือนตุลาคม 2026 ทำให้เห็นขอบเขตที่กว้างขึ้นของกระบวนพิจารณาที่ยังคงดำเนินต่อไป แม้มีคำสั่งยุติการสอบสวน
มาตรการคว่ำบาตรของสหรัฐฯ และข้อพิพาทเรื่องเขตอำนาจศาล
รัฐบาลทรัมป์คัดค้านการสอบสวนของศาลอาญาระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้องกับพลเมืองสหรัฐฯ และพันธมิตรของสหรัฐฯ รวมถึงอิสราเอล มาตรการคว่ำบาตรของรัฐบาลมุ่งเป้าทั้งสถาบันและบุคคล 13 คนที่ทำงานอยู่ในปัจจุบันหรือเคยทำงานให้ศาล
มาร์โก รูบิโอ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ขู่ว่าจะรื้อถอนศาล โดยอธิบายแนวทางนี้ว่า:
ทีละก้อนอิฐ หากจำเป็น
สหรัฐฯ ไม่ได้เป็นสมาชิกศาลอาญาระหว่างประเทศและไม่ยอมรับเขตอำนาจศาล ธรรมนูญกรุงโรมยังคงให้อำนาจศาลดำเนินคดีกับบุคคลที่ถูกกล่าวหาว่าก่ออาชญากรรมร้ายแรงในดินแดนของรัฐสมาชิก รวมถึงบุคคลที่ประเทศของตนไม่ได้เข้าร่วมด้วย เขตอำนาจศาลหมายถึงอำนาจตามกฎหมายของศาลในการพิจารณาคดี
หลักเขตดินแดนอธิบายได้ว่าเหตุใดการสอบสวนจึงเกี่ยวข้องกับชาวอเมริกันได้ แม้วอชิงตันปฏิเสธที่จะเข้าร่วมศาล การยุติการสอบสวนคดีอัฟกานิสถานนี้ไม่ได้เปลี่ยนแปลงหลักดังกล่าว ข้อขัดแย้งทางกฎหมายระหว่างสหรัฐฯ กับศาลอาญาระหว่างประเทศจึงยังครอบคลุมเรื่องอื่นนอกเหนือจากการสอบสวนที่กำลังยุติลง
วอชิงตันยังคัดค้านหมายจับที่ยังมีผลของศาลอาญาระหว่างประเทศต่อเบนจามิน เนทันยาฮู นายกรัฐมนตรีอิสราเอล และอดีตรัฐมนตรีกลาโหมของอิสราเอล จากข้อกล่าวหาอาชญากรรมต่อมนุษยชาติในฉนวนกาซา ทั้งสองปฏิเสธข้อกล่าวหาอย่างหนักแน่น ข้อพิพาทแยกต่างหากนี้ยังเป็นอีกประเด็นที่ทำให้รัฐบาลสหรัฐฯ และศาลเผชิญหน้ากัน
ประเด็นที่ยังไม่คลี่คลายจากการอุทธรณ์
สำนักงานอัยการคัดค้านคำสั่งยุติการสอบสวนแล้ว แต่ยังไม่เปิดเผยเหตุผลของการอุทธรณ์ ไม่มีการประกาศกำหนดวันที่จะมีคำตัดสิน และยังไม่แน่ชัดว่าวอชิงตันจะตอบสนองอย่างไรต่อการสอบสวนคดีอัฟกานิสถานที่มีขอบเขตแคบลง
ขณะนี้อัยการกับผู้พิพากษามีความเห็นต่างกันว่าควรเปิดการสอบสวนในวงกว้างต่อไปหรือไม่ ผู้พิพากษามุ่งพิจารณาความสามารถที่ฝ่ายอัยการแสดงให้เห็นในการสอบสวนข้อกล่าวหานอกเหนือจากคดีตอลิบาน การอุทธรณ์จะทำให้คำตัดสินของผู้พิพากษาถูกตรวจสอบทางตุลาการเพิ่มเติม
สำหรับผู้ที่ต้องการให้มีการเอาผิดกรณีอาชญากรรมที่ถูกกล่าวหาว่าเกี่ยวข้องกับเจ้าหน้าที่สหรัฐฯ หรือ ISIS-K การอุทธรณ์เป็นช่องทางเร่งด่วนในการคัดค้านการยุติการสอบสวน ส่วนผู้ที่อยู่ในขอบเขตคดีการกดขี่ข่มเหงของตอลิบาน การพิจารณาคดีแยกต่างหากและหมายจับ 4 ฉบับยังมีผลอยู่ ผลที่ได้คือการสอบสวนคดีอัฟกานิสถานมีขอบเขตแคบลงมาก และขั้นตอนทางกฎหมายต่อไปขึ้นอยู่กับคำคัดค้านของฝ่ายอัยการ
ประเด็นสำคัญ
- ผู้พิพากษาศาลอาญาระหว่างประเทศยุติการสอบสวนคดีอัฟกานิสถานในส่วนที่ครอบคลุมข้อกล่าวหาอาชญากรรมของทหารสหรัฐฯ และ ISIS-K
- สำนักงานอัยการยื่นอุทธรณ์แล้ว แต่ยังไม่มีการประกาศวันที่จะมีคำตัดสิน
- ผู้พิพากษาระบุถึงข้อจำกัดด้านความสามารถของอัยการในการสอบสวนและรวบรวมพยานหลักฐาน
- การสอบสวนคดีตอลิบานแยกต่างหากจะดำเนินต่อไป โดยหมายจับ 4 ฉบับยังมีผลบังคับใช้
- คดีตอลิบานเกี่ยวข้องกับข้อกล่าวหาการกดขี่ข่มเหงผู้หญิง เด็กหญิง และบุคคล LGBTQI+ ตั้งแต่ปี 2021
- ศาลและเจ้าหน้าที่ทั้งในปัจจุบันและอดีตรวม 13 คนยังอยู่ภายใต้มาตรการคว่ำบาตรของสหรัฐฯ






